अयं हि आसंसारत एव प्रतिनियतस्वलक्षणानिर्ज्ञानेन परात्मनोरेकत्वाध्यासस्य करणात्कर्ता सन् चेतयिता प्रकृतिनिमित्तमुत्पत्तिविनाशावासादयति; प्रकृतिरपि चेतयितृनिमित्तमुत्पत्ति- विनाशावासादयति । एवमनयोरात्मप्रकृत्योः कर्तृकर्मभावाभावेऽप्यन्योन्यनिमित्तनैमित्तिकभावेन द्वयोरपि बन्धो द्रष्टः, ततः संसारः, तत एव च तयोः कर्तृकर्मव्यवहारः ।
gAthArtha — [चेतयिता तु] chetak arthAt AtmA [प्रकृत्यर्थम् ] prakRitinA nimitte [उत्पद्यते] Upaje chhe [विनश्यति] tathA viNase chhe, [प्रकृतिः अपि] ane prakRiti paN [चेतकार्थम्] chetakanA arthAt AtmAnA nimitte [उत्पद्यते] Upaje chhe [विनश्यति] tathA viNase chhe. [एवं] e rIte [अन्योन्यप्रत्ययात्] paraspar nimittathI [द्वयोः अपि] banneno — [आत्मनः प्रकृतेः च] AtmAno ne prakRitino — [बन्धः तु भवेत्] bandh thAy chhe, [तेन] ane tethI [संसारः] sansAr [जायते] utpanna thAy chhe.
TIkA — A AtmA, (tene) anAdi sansArathI ja (paranAn ane potAnAn judAn judAn) nishchit svalakShaNonun gnAn (bhedagnAn) nahi hovAne lIdhe paranA ane potAnA ekatvano adhyAs karavAthI kartA thayo thako, prakRitinA nimitte utpatti-vinAsh pAme chhe; prakRiti paN AtmAnA nimitte utpatti-vinAsh pAme chhe (arthAt AtmAnA pariNAm anusAr pariName chhe). e rIte — joke te AtmA ane prakRitine kartAkarmabhAvano abhAv chhe topaN — paraspar nimittanaimittikabhAvathI bannene bandh jovAmAn Ave chhe, tethI sansAr chhe ane tethI ja temane (AtmAne ne prakRitine) kartAkarmano vyavahAr chhe.
bhAvArtha — AtmAne ane gnAnAvaraNAdi karmanI prakRitione paramArthe kartAkarmapaNAno abhAv chhe topaN paraspar nimittanaimittikabhAvane lIdhe bandh thAy chhe, tethI sansAr chhe ane tethI ja kartAkarmapaNAno vyavahAr chhe.
(‘jyAn sudhI AtmA prakRitinA nimitte Upajavun-viNasavun na chhoDe tyAn sudhI te agnAnI, mithyAdraShTi, asanyat chhe’ em have kahe chhe — )
460