ज्ञानी तु निरस्तभेदभावश्रुतज्ञानलक्षणशुद्धात्मज्ञानसद्भावेन परतोऽत्यन्तविरक्तत्वात् प्रकृति- स्वभावं स्वयमेव मुञ्चति, ततोऽमधुरं मधुरं वा कर्मफलमुदितं ज्ञातृत्वात् केवलमेव जानाति, न पुनर्ज्ञाने सति परद्रव्यस्याहंतयाऽनुभवितुमयोग्यत्वाद्वेदयते । अतो ज्ञानी प्रकृतिस्वभावविरक्तत्वादवेदक एव ।
जानाति केवलमयं किल तत्स्वभावम् ।
च्छुद्धस्वभावनियतः स हि मुक्त एव ।।१९८।।
TIkA — gnAnI to jemAnthI bhed dUr thayA chhe evun bhAvashrutagnAn jenun svarUp chhe evA shuddhAtmagnAnanA ( – shuddha AtmAnA gnAnanA – ) sadbhAvane lIdhe, parathI atyant virakta hovAthI prakRitisvabhAvane ( – karmanA udayanA svabhAvane) svayamev chhoDe chhe tethI udayamAn AvelA amadhur ke madhur karmaphaLane gnAtApaNAne lIdhe kevaL jANe ja chhe, parantu gnAn hotAn ( – gnAn hoy tyAre – ) paradravyane ‘hun’paNe anubhavavAnI ayogyatA hovAthI (te karmaphaLane) vedato nathI. mATe, gnAnI prakRitisvabhAvathI virakta hovAthI avedak ja chhe.
bhAvArtha — je jenAthI virakta hoy te tene svavashe to bhogave nahi, ane paravashe bhogave to tene paramArthe bhoktA kahevAy nahi. A nyAye gnAnI — ke je prakRitisvabhAvane ( – karmanA udayane) potAno nahi jANato hovAthI tenAthI virakta chhe te — svayamev to prakRitisvabhAvane bhogavato nathI, ane udayanI baLajorIthI paravash thayo thako potAnI nirbaLatAthI bhogave to tene paramArthe bhoktA kahevAy nahi, vyavahArathI bhoktA kahevAy. parantu vyavahArano to ahIn shuddhanayanA kathanamAn adhikAr nathI; mATe gnAnI abhoktA ja chhe.
have A arthanun kaLasharUp kAvya kahe chhe —
shlokArtha — [ज्ञानी कर्म न करोति च न वेदयते] gnAnI karmane karato nathI tem ja vedato nathI, [तत्स्वभावम् अयं किल केवलम् जानाति] karmanA svabhAvane te kevaL jANe ja chhe. [परं जानन्] em kevaL jANato thako [करण-वेदनयोः अभावात्] karaNanA ane vedananA ( – karavAnA ane bhogavavAnA – ) abhAvane lIdhe [शुद्ध-स्वभाव-नियतः सः हि मुक्तः एव] shuddha svabhAvamAn nishchaL evo te kharekhar mukta ja chhe.
bhAvArtha — gnAnI karmano svAdhInapaNe kartA-bhoktA nathI, kevaL gnAtA ja chhe; mATe te kevaL shuddhasvabhAvarUp thayo thako mukta ja chhe. karma udayamAn Ave paN chhe, topaN gnAnIne te shun
466