यथा खलु बिसिनीपत्रस्य सलिलनिमग्नस्य सलिलस्पृष्टत्वपर्यायेणानुभूयमानतायां सलिलस्पृष्टत्वं भूतार्थमप्येकान्ततः सलिलास्पृश्यं बिसिनीपत्रस्वभावमुपेत्यानुभूयमानतायाम- भूतार्थम्, तथात्मनोऽनादिबद्धस्य बद्धस्पृष्टत्वपर्यायेणानुभूयमानतायां बद्धस्पृष्टत्वं भूतार्थमप्ये- कान्ततः पुद्गलास्पृश्यमात्मस्वभावमुपेत्यानुभूयमानतायामभूतार्थम् ।
यथा च मृत्तिकायाः करककरीरकर्करीकपालादिपर्यायेणानुभूयमानतायामन्यत्वं भूतार्थमपि सर्वतोऽप्यस्खलन्तमेकं मृत्तिकास्वभावमुपेत्यानुभूयमानतायामभूतार्थम्, तथात्मनो नारकादि- पर्यायेणानुभूयमानतायामन्यत्वं भूतार्थमपि सर्वतोऽप्यस्खलन्तमेक मात्मस्वभावमुपेत्यानुभूय- मानतायामभूतार्थम् ।
यथा च वारिधेर्वृद्धिहानिपर्यायेणानुभूयमानतायामनियतत्वं भूतार्थमपि नित्यव्यवस्थितं
jem kamalinInun patra jaLamAn DUbelun hoy teno jaLathI sparshAvArUp avasthAthI anubhav karatAn jaLathI sparshAvApaNun bhUtArtha chhe — satyArtha chhe, topaN jaLathI jarAy nahi sparshAvAyogya evA kamalinI-patranA svabhAvanI samIp jaIne anubhav karatAn jaLathI sparshAvApaNun abhUtArtha chhe — asatyArtha chhe; evI rIte anAdi kALathI bandhAyelA AtmAno, pudgalakarmathI bandhAvA- sparshAvArUp avasthAthI anubhav karatAn baddhaspRuShTapaNun bhUtArtha chhe — satyArtha chhe, topaN pudgalathI jarAy nahi sparshAvAyogya evA AtmasvabhAvanI samIp jaIne anubhav karatAn baddhaspRuShTapaNun abhUtArtha chhe — asatyArtha chhe.
vaLI, jem mATIno, kamanDaL, ghaDo, jhArI, rAmapAtra Adi paryAyothI anubhav karatAn anyapaNun bhUtArtha chhe — satyArtha chhe, topaN sarvata askhalit ( – sarva paryAyabhedothI jarAy bhedarUp nahi thatA evA) ek mATInA svabhAvanI samIp jaIne anubhav karatAn anyapaNun abhUtArtha chhe — asatyArtha chhe; evI rIte AtmAno, nArak Adi paryAyothI anubhav karatAn (paryAyonA bIjA-bIjApaNArUp) anyapaNun bhUtArtha chhe — satyArtha chhe, topaN sarvata askhalit (sarva paryAyabhedothI jarAy bhedarUp nahi thatA evA) ek chaitanyAkAr AtmasvabhAvanI samIp jaIne anubhav karatAn anyapaNun abhUtArtha chhe — asatyArtha chhe.
jem samudrano, vRuddhihAnirUp avasthAthI anubhav karatAn aniyatapaNun (anishchitapaNun) bhUtArtha chhe — satyArtha chhe, topaN nitya-sthir evA samudrasvabhAvanI samIp jaIne anubhav karatAn aniyatapaNun abhUtArtha chhe — asatyArtha chhe; evI rIte AtmAno, vRuddhihAnirUp paryAyabhedothI anubhav karatAn aniyatapaNun bhUtArtha chhe — satyArtha chhe, topaN nitya-sthir
38