kahAnajainashAstramALA ]
यथा स्पर्शरसगन्धवर्णादिभावेषु पृथुबुध्नोदराद्याकारपरिणतपुद्गलस्कन्धेषु घटोऽयमिति, घटे च स्पर्शरसगन्धवर्णादिभावाः पृथुबुध्नोदराद्याकारपरिणतपुद्गलस्कन्धाश्चामी इति वस्त्वभेदेनानु- भूतिस्तथा कर्मणि मोहादिष्वन्तरङ्गेषु नोकर्मणि शरीरादिषु बहिरङ्गेषु चात्मतिरस्कारिषु पुद्गल- परिणामेष्वहमित्यात्मनि च कर्म मोहादयोऽन्तरङ्गा नोकर्म शरीरादयो बहिरङ्गाश्चात्मतिरस्कारिणः पुद्गलपरिणामा अमी इति वस्त्वभेदेन यावन्तं कालमनुभूतिस्तावन्तं कालमात्मा भवत्यप्रतिबुद्धः । यदा कदाचिद्यथा रूपिणो दर्पणस्य स्वपराकारावभासिनी स्वच्छतैव वह्नेरौष्ण्यं ज्वाला च तथा नीरूपस्यात्मनः स्वपराकारावभासिनी ज्ञातृतैव पुद्गलानां कर्म नोकर्म चेति स्वतः परतो वा भेदविज्ञानमूलानुभूतिरुत्पत्स्यते तदैव प्रतिबुद्धो भविष्यति ।
gAthArtha — [यावत्] jyAn sudhI A AtmAne [कर्मणि] gnAnAvaraNAdi dravyakarma, bhAvakarma [च] ane [नोकर्मणि] sharIr Adi nokarmamAn [अहं] ‘A hun chhun’ [च] ane [अहकं कर्म नोकर्म इति] hummAn (-AtmAmAn) ‘A karma-nokarma chhe’ — [एषा खलु बुद्धिः] evI buddhi chhe, [तावत्] tyAn sudhI [अप्रतिबुद्धः] A AtmA apratibuddha [भवति] chhe.
TIkA — jevI rIte sparsha, ras, gandh, varNa Adi bhAvomAn tathA pahoLun taLiyun, peTAL AdinA AkAre pariNat thayel pudgalanA skandhomAn ‘A ghaDo chhe’ em, ane ghaDAmAn ‘A sparsha, ras, gandh, varNa Adi bhAvo tathA pahoLun taLiyun, peTAL AdinA AkAre pariNat pudgal-skandho chhe’ em vastunA abhedathI anubhUti thAy chhe, tevI rIte karma – moh Adi antarang pariNAmo tathA nokarma – sharIr Adi bAhya vastuo — ke jeo (badhAn) pudgalanA pariNAm chhe ane AtmAno tiraskAr karanArA chhe — temanAmAn ‘A hun chhun’ em ane AtmAmAn ‘A karma – moh Adi antarang tathA nokarma – sharIr Adi bahirang, Atma-tiraskArI (AtmAno tiraskAr karanArA) pudgal-pariNAmo chhe’ em vastunA abhedathI jyAn sudhI anubhUti chhe tyAn sudhI AtmA apratibuddha chhe; ane jyAre koI vakhate, jem rUpI darpaNanI sva-paranA AkArano pratibhAs karanArI svachchhatA ja chhe ane uShNatA tathA jvALA agninI chhe tevI rIte arUpI AtmAnI to potAne ne parane jANanArI gnAtRutA (gnAtApaNun) ja chhe ane karma tathA nokarma pudgalanAn chhe em potAthI ja athavA paranA upadeshathI jenun mUL bhedavignAn chhe evI anubhUti utpanna thashe tyAre ja (AtmA) pratibuddha thashe.