kahānajainashāstramāḷā ]
नामूर्तत्वमुपास्य पश्यति जगज्जीवस्य तत्त्वं ततः ।
व्यक्तं व्यञ्जितजीवतत्त्वमचलं चैतन्यमालम्ब्यताम् ।।४२।।
anant chhe arthāt koī kāḷe jeno vināsh nathī, [अचलं] je achaḷ chhe arthāt je kadī chaitanyapaṇāthī anyarūp – chaḷāchaḷ – thatun nathī, [स्वसंवेद्यम्] je svasamvedya chhe arthāt je pote potāthī ja jaṇāy chhe [तु] ane [स्फु टम्] je pragaṭ chhe arthāt chhūpun nathī — evun je [इदं चैतन्यम्] ā chaitanya [उच्चैः] atyantapaṇe [चकचकायते] chakachakāṭ prakāshī rahyun chhe, [स्वयं जीवः] te pote ja jīv chhe.
bhāvārthaḥ — varṇādi ane rāgādi bhāvo jīv nathī paṇ upar kahyo tevo chaitanyabhāv te ja jīv chhe. 41.
have, chetanapaṇun ja jīvanun yogya lakṣhaṇ chhe em kāvya dvārā samajāve chheḥ —
shlokārthaḥ — [यतः अजीवः अस्ति द्वेधा] ajīv be prakāre chhe — [वर्णाद्यैः सहितः] varṇādisahit [तथा विरहितः] ane varṇādirahit; [ततः] māṭe [अमूर्तत्वम् उपास्य] amūrtapaṇāno āshray karīne paṇ (arthāt amūrtapaṇāne jīvanun lakṣhaṇ mānīne paṇ) [जीवस्य तत्त्वं] jīvanā yathārtha svarūpane [जगत् न पश्यति] jagat dekhī shakatun nathī; — [इति आलोच्य] ām parīkṣhā karīne [विवेचकैः] bhedagnānī puruṣhoe [न अव्यापि अतिव्यापि वा] avyāpti ane ativyāpti dūṣhaṇothī rahit [चैतन्यम्] chetanapaṇāne jīvanun lakṣhaṇ kahyun chhe [समुचितं] te yogya chhe. [व्यक्तं] te chaitanyalakṣhaṇ pragaṭ chhe, [व्यञ्जित-जीव-तत्त्वम्] teṇe jīvanā yathārtha svarūpane pragaṭ karyun chhe ane [अचलं] te achaḷ chhe — chaḷāchaḷatā rahit, sadā mojūd chhe. [आलम्ब्यताम्] jagat tenun ja avalamban karo! (tenāthī yathārtha jīvanun grahaṇ thāy chhe.)
bhāvārthaḥ — nishchayathī varṇādibhāvo — varṇādibhāvomān rāgādibhāvo āvī gayā — jīvamān kadī vyāpatā nathī tethī teo nishchayathī jīvanān lakṣhaṇ chhe ja nahi; vyavahārathī temane jīvanān lakṣhaṇ mānatān paṇ avyāpti nāmano doṣh āve chhe kāraṇ ke siddha jīvomān te bhāvo vyavahārathī paṇ vyāpatā nathī. māṭe varṇādibhāvono āshray karavāthī jīvanun yathārtha svarūp oḷakhātun ja nathī.
amūrtapaṇun joke sarva jīvomān vyāpe chhe topaṇ tene jīvanun lakṣhaṇ mānatān ativyāpti nāmano doṣh āve chhe, kāraṇ ke pāñch ajīv dravyomānnā ek pudgaladravya sivāy dharma, adharma, ākāsh ane kāḷ — e chār dravyo amūrta hovāthī, amūrtapaṇun jīvamān vyāpe chhe tem ja chār