यः खलु मोहरागद्वेषसुखदुःखादिरूपेणान्तरुत्प्लवमानं कर्मणः परिणामं स्पर्शरसगन्ध- वर्णशब्दबन्धसंस्थानस्थौल्यसौक्ष्म्यादिरूपेण बहिरुत्प्लवमानं नोकर्मणः परिणामं च समस्तमपि परमार्थतः पुद्गलपरिणामपुद्गलयोरेव घटमृत्तिकयोरिव व्याप्यव्यापकभावसद्भावात्पुद्गलद्रव्येण कर्त्रा स्वतन्त्रव्यापकेन स्वयं व्याप्यमानत्वात्कर्मत्वेन क्रियमाणं पुद्गलपरिणामात्मनोर्घटकुम्भकारयोरिव व्याप्यव्यापकभावाभावात् कर्तृकर्मत्वासिद्धौ न नाम करोत्यात्मा, किन्तु परमार्थतः पुद्गलपरिणाम- ज्ञानपुद्गलयोर्घटकुम्भकारवद्वयाप्यव्यापकभावाभावात् कर्तृकर्मत्वासिद्धावात्मपरिणामात्मनोर्घट- मृत्तिकयोरिव व्याप्यव्यापकभावसद्भावादात्मद्रव्येण कर्त्रा स्वतन्त्रव्यापकेन स्वयं व्याप्यमान- त्वात्पुद्गलपरिणामज्ञानं कर्मत्वेन कुर्वन्तमात्मानं जानाति सोऽत्यन्तविविक्तज्ञानीभूतो ज्ञानी स्यात्

न चैवं ज्ञातुः पुद्गलपरिणामो व्याप्यः, पुद्गलात्मनोर्ज्ञेयज्ञायकसम्बन्धव्यवहारमात्रे सत्यपि

ṭīkāḥ — nishchayathī moh, rāg, dveṣh, sukh, duḥkh ādirūpe antaraṅgamān utpanna thatun je karmanun pariṇām, ane sparsha, ras, gandh, varṇa, shabda, bandh, sansthān, sthūlatā, sūkṣhmatā ādirūpe bahār utpanna thatun je nokarmanun pariṇām, te badhuy pudgalapariṇām chhe. paramārthe, jem ghaḍāne ane māṭīne ja vyāpyavyāpakabhāvano (vyāpyavyāpakapaṇāno) sadbhāv hovāthī kartākarmapaṇun chhe tem pudgalapariṇāmane ane pudgalane ja vyāpyavyāpakabhāvano sadbhāv hovāthī kartākarmapaṇun chhe. pudgaladravya svatantra vyāpak hovāthī pudgalapariṇāmano kartā chhe ane pudgalapariṇām te vyāpak vaḍe svayam vyapātun hovāthī (vyāpyarūp thatun hovāthī) karma chhe. tethī pudgaladravya vaḍe kartā thaīne karmapaṇe karavāmān āvatun je samasta karmanokarmarūp pudgalapariṇām tene je ātmā, pudgalapariṇāmane ane ātmāne ghaṭ ane kumbhāranī jem vyāpyavyāpakabhāvanā abhāvane līdhe kartākarmapaṇānī asiddhi hovāthī, paramārthe karato nathī, parantu (mātra) pudgalapariṇāmanā gnānane (ātmānā) karmapaṇe karatā evā potānā ātmāne jāṇe chhe, te ātmā (karmanokarmathī) atyant bhinna gnānasvarūp thayo thako gnānī chhe. (pudgalapariṇāmanun gnān ātmānun karma kaī rīte chhe te samajāve chheḥ — ) paramārthe pudgalapariṇāmanā gnānane ane pudgalane ghaṭ ane kumbhāranī jem vyāpyavyāpakabhāvano abhāv hovāthī kartākarmapaṇānī asiddhi chhe ane jem ghaḍāne ane māṭīne vyāpyavyāpakabhāvano sadbhāv hovāthī kartākarmapaṇun chhe tem ātmapariṇāmane ane ātmāne vyāpyavyāpakabhāvano sadbhāv hovāthī kartākarmapaṇun chhe. ātmadravya svatantra vyāpak hovāthī ātmapariṇāmano eṭale ke pudgalapariṇāmanā gnānano kartā chhe ane pudgalapariṇāmanun gnān te vyāpak vaḍe svayam vyapātun hovāthī (vyāpyarūp thatun hovāthī) karma chhe. vaḷī ā rīte (gnātā pudgalapariṇāmanun gnān kare chhe tethī) em paṇ nathī ke

142