kahānajainashāstramāḷā ]
पुद्गलपरिणामनिमित्तकस्य ज्ञानस्यैव ज्ञातुर्व्याप्यत्वात् ।
व्याप्यव्यापकभावसम्भवमृते का कर्तृकर्मस्थितिः ।
ज्ञानीभूय तदा स एष लसितः कर्तृत्वशून्यः पुमान् ।।४९।।
pudgalapariṇām gnātānun vyāpya chhe; kāraṇ ke pudgalane ane ātmāne gneyagnāyakasambandhano vyavahāramātra hovā chhatān paṇ pudgalapariṇām jenun nimitta chhe evun je gnān te ja gnātānun vyāpya chhe. (māṭe te gnān ja gnātānun karma chhe.)
shlokārthaḥ — [ व्याप्यव्यापकता तदात्मनि भवेत् ] vyāpyavyāpakapaṇun tatsvarūpamān ja hoy, [ अतदात्मनि अपि न एव ] atatsvarūpamān na ja hoy. ane [ व्याप्यव्यापकभावसम्भवम् ऋते ] vyāpyavyāpakabhāvanā sambhav vinā [ कर्तृकर्मस्थितिः का ] kartākarmanī sthiti kevī? arthāt kartākarmanī sthiti na ja hoy. [ इति उद्दाम-विवेक-घस्मर-महोभारेण ] āvo prabaḷ vivekarūp, ane sarvane grāsībhūt karavāno jeno svabhāv chhe evo je gnānaprakāsh tenā bhārathī [ तमः भिन्दन् ] agnān-andhakārane bhedato, [ सः एषः पुमान् ] ā ātmā [ ज्ञानीभूय ] gnānasvarūp thaīne, [ तदा ] te kāḷe [ कर्तृत्वशून्यः लसितः ] kartr̥utvarahit thayelo shobhe chhe.
bhāvārthaḥ — je sarva avasthāomān vyāpe te to vyāpak chhe ane koī ek avasthāvisheṣh te, (te vyāpakanun) vyāpya chhe. ām hovāthī dravya to vyāpak chhe ane paryāy vyāpya chhe. dravya-paryāy abhedarūp ja chhe. je dravyano ātmā, svarūp athavā sattva te ja paryāyano ātmā, svarūp athavā sattva. ām hoīne dravya paryāyamān vyāpe chhe ane paryāy dravya vaḍe vyapāī jāy chhe. āvun vyāpyavyāpakapaṇun tatsvarūpamān ja (arthāt abhinna sattāvāḷā padārthamān ja) hoy; atatsvarūpamān (arthāt jemanī sattā – sattva bhinna bhinna chhe evā padārthomān) na ja hoy. jyān vyāpyavyāpakabhāv hoy tyān ja kartākarmabhāv hoy; vyāpyavyāpakabhāv vinā kartākarmabhāv na hoy. āvun je jāṇe te pudgalane ane ātmāne kartākarmabhāv nathī em jāṇe chhe. ām jāṇatān te gnānī thāy chhe, kartākarmabhāvathī rahit thāy chhe ane gnātādraṣhṭā — jagatano sākṣhībhūt — thāy chhe. 49.