मनागपि न करोति; ततः समस्तमपि कर्तृत्वमपास्यति; ततो नित्यमेवोदासीनावस्थो जानन् एवास्ते; ततो निर्विकल्पोऽकृतक एको विज्ञानघनो भूतोऽत्यन्तमकर्ता प्रतिभाति ।
ज्ञानं स्वयं किल भवन्नपि रज्यते यः ।
गां दोग्धि दुग्धमिव नूनमसौ रसालम् ।।५७।।
te hun nathī’ em jāṇato thako ‘hun krodh chhun’ ityādi ātmavikalpa jarā paṇ karato nathī; tethī samasta kartr̥utvane chhoḍī de chhe; tethī sadāy udāsīn avasthāvāḷo thayo thako mātra jāṇyā ja kare chhe; ane tethī nirvikalpa, akr̥utrim, ek vignānaghan thayo thako atyant akartā pratibhāse chhe.
bhāvārthaḥ — je paradravyanā ane paradravyanā bhāvonā kartr̥utvane agnān jāṇe te pote kartā shā māṭe bane? agnānī rahevun hoy to paradravyano kartā bane! māṭe gnān thayā pachhī paradravyanun kartāpaṇun rahetun nathī.
have ā ja arthanun kaḷasharūp kāvya kahe chheḥ —
shlokārthaḥ — [ किल ] nishchayathī [ स्वयं ज्ञानं भवन् अपि ] svayam gnānasvarūp hovā chhatān [ अज्ञानतः तु ] agnānane līdhe [ यः ] je jīv, [ सतृणाभ्यवहारकारी ] ghās sāthe bheḷaseḷ sundar āhārane khānārā hāthī ādi tiryañchanī māphak, [ रज्यते ] rāg kare chhe (arthāt rāgano ane potāno bheḷaseḷ svād le chhe) [ असौ ] te, [ दधीक्षुमधुराम्लरसातिगृद्धया ] dahīn- khāṇḍanā arthāt shikhaṇḍanā khāṭā-mīṭhā rasanī ati lolupatāthī [ रसालम् पीत्वा ] shikhaṇḍane pītān chhatān [ गां दुग्धम् दोग्धि इव नूनम् ] pote gāyanā dūdhane pīe chhe evun mānanār puruṣhanā jevo chhe.
bhāvārthaḥ — jem hāthīne ghāsanā ane sundar āhāranā bhinna svādanun bhān nathī tem agnānīne pudgalakarmanā ane potānā bhinna svādanun bhān nathī; tethī te ekākārapaṇe rāgādimān varte chhe. jem shikhaṇḍano gr̥uddhī māṇas, svādabhed nahi pārakhatān, shikhaṇḍanā svādane mātra dūdhano svād jāṇe tem agnānī jīv sva-paranā bheḷaseḷ svādane potāno svād jāṇe chhe. 57.
176