यथा लोकस्य व्याप्यव्यापकभावेन स्वभावत एवोत्पद्यमानेषु गुणदोषेषु व्याप्यव्यापक- भावाभावेऽपि तदुत्पादको राजेत्युपचारः, तथा पुद्गलद्रव्यस्य व्याप्यव्यापकभावेन स्वभावत एवोत्पद्यमानेषु गुणदोषेषु व्याप्यव्यापकभावाभावेऽपि तदुत्पादको जीव इत्युपचारः ।
gāthārthaḥ — [ यथा ] jem [ राजा ] rājāne [ दोषगुणोत्पादकः इति ] prajānā doṣh ane guṇano utpanna karanār [ व्यवहारात् ] vyavahārathī [ आलपितः ] kahyo chhe, [ तथा ] tem [ जीवः ] jīvane [ द्रव्यगुणोत्पादकः ] pudgaladravyanān dravya-guṇano utpanna karanār [ व्यवहारात् ] vyavahārathī [ भणितः ] kahyo chhe.
ṭīkāḥ — jem prajānā guṇadoṣhone ane prajāne vyāpyavyāpakabhāv hovāne līdhe sva- bhāvathī ja (prajānā potānā bhāvathī ja) te guṇadoṣhonī utpatti thatān — joke te guṇadoṣhone ane rājāne vyāpyavyāpakabhāvano abhāv chhe topaṇ — ‘temano utpādak rājā chhe’ evo upachār karavāmān āve chhe; tevī rīte pudgaladravyanā guṇadoṣhone ane pudgaladravyane vyāpyavyāpakabhāv hovāne līdhe sva-bhāvathī ja (pudgaladravyanā potānā bhāvathī ja) te guṇadoṣhonī utpatti thatān — joke te guṇadoṣhone ane jīvane vyāpyavyāpakabhāvano abhāv chhe topaṇ — ‘temano utpādak jīv chhe’ evo upachār karavāmān āve chhe.
bhāvārthaḥ — jagatamān kahevāy chhe ke jevo rājā tevī prajā. ām kahīne prajānā guṇadoṣhano utpanna karanār rājāne kahevāmān āve chhe. evī ja rīte pudgaladravyanā guṇadoṣhano utpanna karanār jīvane kahevāmān āve chhe. paramārthadraṣhṭie jotān e satya nathī, upachār chhe.
have āgaḷanī gāthānī sūchanikārūp kāvya kahe chheḥ —
190