kahānajainashāstramāḷā ]    

पुद्गलकर्मणः किल पुद्गलद्रव्यमेवैकं कर्तृ; तद्विशेषाः मिथ्यात्वाविरतिकषाययोगा बन्धस्य सामान्यहेतुतया चत्वारः कर्तारः । ते एव विकल्प्यमाना मिथ्यादृष्टयादिसयोगकेवल्यन्तास्त्रयोदश कर्तारः । अथैते पुद्गलकर्मविपाकविकल्पत्वादत्यन्तमचेतनाः सन्तस्त्रयोदश कर्तारः केवला एव यदि व्याप्यव्यापकभावेन किञ्चनापि पुद्गलकर्म कुर्युस्तदा कुर्युरेव; किं जीवस्यात्रापतितम् ? अथायं तर्कः — पुद्गलमयमिथ्यात्वादीन् वेदयमानो जीवः स्वयमेव मिथ्यादृष्टिर्भूत्वा पुद्गलकर्म करोति । स किलाविवेकः, यतो न खल्वात्मा भाव्यभावकभावाभावात् पुद्गलद्रव्यमयमिथ्यात्वादि- वेदकोऽपि, कथं पुनः पुद्गलकर्मणः कर्ता नाम ? अथैतदायातम् — यतः पुद्गलद्रव्यमयानां चतुर्णां सामान्यप्रत्ययानां विकल्पास्त्रयोदश विशेषप्रत्यया गुणशब्दवाच्याः केवला एव कुर्वन्ति कर्माणि, ततः पुद्गलकर्मणामकर्ता जीवो, गुणा एव तत्कर्तारः । ते तु पुद्गलद्रव्यमेव । ततः स्थितं पुद्गलकर्मणः पुद्गलद्रव्यमेवैकं कर्तृ ।

ṭīkāḥ — kharekhar pudgalakarmano, pudgaladravya ja ek kartā chhe; tenā visheṣho — mithyātva, avirati, kaṣhāy ane yog bandhanā sāmānya hetuo hovāthī chār kartā chhe; teo ja bhedarūp karavāmān āvatān (arthāt temanā ja bhed pāḍavāmān āvatān), mithyādraṣhṭithī māṇḍīne sayogakevaḷī sudhīnā ter kartā chhe. have, jeo pudgalakarmanā vipākanā prakāro hovāthī atyant achetan chhe evā ā ter kartāo ja kevaḷ vyāpyavyāpakabhāve kāī paṇ pudgalakarmane jo kare to bhale kare; temān jīvane shun āvyun? (kāī ja nahi.) ahīn ā tarka chhe ke ‘‘pudgalamay mithyātvādine vedato (bhogavato) jīv pote ja mithyādraṣhṭi thaīne pudgalakarmane kare chhe’’. (tenun samādhān ḥ — ) ā tarka kharekhar avivek chhe, kāraṇ ke bhāvyabhāvakabhāvano abhāv hovāthī ātmā nishchayathī pudgal- dravyamay mithyātvādino bhoktā paṇ nathī, to pachhī pudgalakarmano kartā kem hoy? māṭe em phalit thayun ke — jethī pudgaladravyamay chār sāmānyapratyayonā bhedarūp ter visheṣhapratyayo ke jeo ‘guṇ’ shabdathī kahevāmān āve chhe (arthāt jemanun nām guṇasthān chhe) teo ja kevaḷ karmone kare chhe, tethī jīv pudgalakarmono akartā chhe, ‘guṇo’ ja temanā kartā chhe; ane te ‘guṇo’ to pudgaladravya ja chhe; tethī em ṭharyun ke pudgalakarmano pudgaladravya ja ek kartā chhe.

bhāvārthaḥ — shāstramān pratyayone bandhanā kartā kahevāmān āvyā chhe. guṇasthāno paṇ visheṣh pratyayo ja chhe tethī e guṇasthāno bandhanā kartā chhe arthāt pudgalakarmanā kartā chhe. vaḷī mithyātvādi sāmānya pratyayo ke guṇasthānarūp visheṣh pratyayo achetan pudgaladravyamay ja chhe, tethī em siddha thayun ke pudgaladravya ja pudgalakarmanun kartā ( – karanārun) chhe; jīv kartā nathī. jīvane pudgalakarmano kartā mānavo te agnān chhe.