ज्ञप्तौ करोतिश्च न भासतेऽन्तः ।
ज्ञाता न कर्तेति ततः स्थितं च ।।९७।।
[ तु ] ane [ यः वेत्ति सः तु केवलम् वेत्ति ] je jāṇe chhe te kevaḷ jāṇe ja chhe; [ यः करोति सः क्वचित् न हि वेत्ति ] je kare chhe te kadī jāṇato nathī [ तु ] ane [ यः वेत्ति सः क्वचित् न करोति ] je jāṇe chhe te kadī karato nathī.
evī ja rīte karavārūp kriyā ane jāṇavārūp kriyā banne bhinna chhe em have kahe chheḥ —
shlokārthaḥ — [ करोतौ अन्तः ज्ञप्तिः न हि भासते ] karavārūp kriyānī andaramān jāṇavārūp kriyā bhāsatī nathī [ च ] ane [ ज्ञप्तौ अन्तः करोतिः न भासते ] jāṇavārūp kriyānī andaramān karavārūp kriyā bhāsatī nathī; [ ततः ज्ञप्तिः करोतिः च विभिन्ने ] māṭe gnaptikriyā ane ‘karoti’- kriyā banne bhinna chhe; [ च ततः इति स्थितं ] ane tethī em ṭharyun ke [ ज्ञाता क र्ता न ] je gnātā chhe te kartā nathī.
bhāvārthaḥ — ‘hun paradravyane karun chhun’ em jyāre ātmā pariṇame chhe tyāre to kartābhāvarūp pariṇamanakriyā karato hovāthī arthāt ‘karoti’kriyā karato hovāthī kartā ja chhe ane jyāre ‘hun paradravyane jāṇun chhun’ em pariṇame chhe tyāre gnātābhāve pariṇamato hovāthī arthāt gnaptikriyā karato hovāthī gnātā ja chhe.
ahīn koī pūchhe chhe ke avirat-samyagdraṣhṭi ādine jyān sudhī chāritramohano uday chhe tyān sudhī te kaṣhāyarūpe pariṇame chhe to tene kartā kahevāy ke nahi? tenun samādhānaḥ — avirat –
kaṣhāyarūp pariṇaman chhe te udayanī baḷajorīthī chhe; teno te gnātā chhe; tethī agnān sambandhī kartāpaṇun tene nathī. nimittanī baḷajorīthī thatā pariṇamananun phaḷ kiñchit hoy chhe te sansāranun kāraṇ nathī. jem vr̥ukṣhanī jaḍ kāpyā pachhī te vr̥ukṣha kiñchit kāḷ rahe athavā na rahe — kṣhaṇe kṣhaṇe teno nāsh ja thato jāy chhe, tem ahīn samajavun. 97.
232