kahānajainashāstramāḷā ]
ननु कथं चेतना दर्शनज्ञानविकल्पौ नातिक्रामति येन चेतयिता द्रष्टा ज्ञाता च स्यात् ? उच्यते — चेतना तावत्प्रतिभासरूपा; सा तु, सर्वेषामेव वस्तूनां सामान्यविशेषात्मकत्वात्, द्वैरूप्यं नातिक्रामति । ये तु तस्या द्वे रूपे ते दर्शनज्ञाने । ततः सा ते नातिक्रामति । यद्यतिक्रामति, सामान्यविशेषातिक्रान्तत्वाच्चेतनैव न भवति । तदभावे द्वौ दोषौ — स्वगुणोच्छेदाच्चेतनस्या- चेतनतापत्तिः, व्यापकाभावे व्याप्यस्य चेतनस्याभावो वा । ततस्तद्दोषभयाद्दर्शनज्ञानात्मिकैव चेतनाभ्युपगन्तव्या ।
दात्मा चान्तमुपैति तेन नियतं द्रग्ज्ञप्तिरूपाऽस्तु चित् ।।१८३।।
have ā be gāthāomān draṣhṭā ane gnātāno anubhav karāvyo chhe, kāraṇ ke chetanāsāmānya darshanagnānavisheṣhone ullaṅghatī nathī. ahīn paṇ, chha kārakarūp bhed-anubhavan karāvī, pachhī abhed- anubhavananī apekṣhāe kārakabhed dūr karāvī, draṣhṭāgnātāmātrano anubhav karāvyo chhe.)
(ṭīkāḥ — ) ahīn prashna thāy chhe ke — chetanā darshanagnānabhedone kem ullaṅghatī nathī ke jethī chetanāro draṣhṭā tathā gnātā hoy chhe? teno uttar kahevāmān āve chheḥ — pratham to chetanā pratibhāsarūp chhe. te chetanā dvirūpatāne arthāt be-rūpapaṇāne ullaṅghatī nathī, kāraṇ ke samasta vastuo sāmānyavisheṣhātmak chhe. (badhīye vastuo sāmānyavisheṣhasvarūp chhe, tethī temane pratibhāsanārī chetanā paṇ be-rūpapaṇāne ullaṅghatī nathī.) tenān je be rūpo chhe te darshan ane gnān chhe. māṭe te temane ( – darshanagnānane) ullaṅghatī nathī. jo chetanā darshan gnānane ullaṅghe to sāmānyavisheṣhane ullaṅghavāthī chetanā ja na hoy (arthāt chetanāno abhāv thāy). tenā abhāvamān be doṣh āve — (1) potānā guṇano nāsh thavāthī chetanane achetanapaṇun āvī paḍe, athavā (2) vyāpakanā ( – chetanānā – ) abhāvamān vyāpya evā chetanano (ātmāno) abhāv thāy. māṭe te doṣhonā bhayathī chetanāne darshanagnānasvarūp ja aṅgīkār karavī.
have ā arthanun kaḷasharūp kāvya kahe chheḥ —
shlokārthaḥ — [जगति हि चेतना अद्वैता] jagatamān kharekhar chetanā advait chhe [अपि चेत् सा द्रग्ज्ञप्तिरूपं त्यजेत्] topaṇ jo te darshanagnānarūpane chhoḍe [तत्सामान्यविशेषरूपविरहात्] to