kahānajainashāstramāḷā ]
येन तेन खलु वस्तु वस्तु तत् ।
किं करोति हि बहिर्लुठन्नपि ।।२१३।।
evī vastu [बहिः यद्यपि लुठति] anya vastunī bahār joke loṭe chhe [तथापि अन्य-वस्तु अपरवस्तुनः अन्तरम् न विशति] topaṇ anya vastu anya vastunī andar praveshatī nathī, [यतः सकलम् एव वस्तु स्वभाव-नियतम् इष्यते] kāraṇ ke samasta vastuo potapotānā svabhāvamān nishchit chhe em mānavāmān āve chhe. (āchāryadev kahe chhe ke – ) [इह] ām hovā chhatān, [मोहितः] mohit jīv, [स्वभाव-चलन-आकुलः] potānā svabhāvathī chalit thaine ākuḷ thato thako, [किम् क्लिश्यते] shā māṭe kalesh pāme chhe?
bhāvārthaḥ — vastusvabhāv to niyamarūpe evo chhe ke koī vastumān koī vastu maḷe nahi. ām hovā chhatān, ā mohī prāṇī, ‘paragneyo sāthe potāne pāramārthik sambandh chhe’ em mānīne, klesh pāme chhe, te moṭun agnān chhe. 212.
pharī āgaḷanī gāthāonī sūchanārūpe bījun kāvya kahe chheḥ —
shlokārthaḥ — [इह च] ā lokamān [येन एकम् वस्तु अन्यवस्तुनः न] ek vastu anya vastunī nathī, [तेन खलु वस्तु तत् वस्तु] tethī kharekhar vastu chhe te vastu ja chhe — [अयम् निश्चयः] e nishchay chhe. [कः अपरः] ām hovāthī koī anya vastu [अपरस्य बहिः लुठन् अपि हि] anya vastunī bahār loṭatān chhatān [किं करोति] tene shun karī shake?
bhāvārthaḥ — vastuno svabhāv to evo chhe ke ek vastu anya vastune palaṭāvī na shake. jo em na hoy to vastunun vastupaṇun ja na ṭhare. ām jyān ek vastu anyane pariṇamāvī shakatī nathī tyān ek vastue anyane shun karyun? kāī na karyun. chetan-vastu sāthe ekakṣhetrāvagāharūpe pudgalo rahelān chhe topaṇ chetanane jaḍ karīne potārūpe to pariṇamāvī shakyān nahi; to pachhī pudgale chetanane shun karyun? kāī na karyun.
ā uparathī em samajavun ke — vyavahāre paradravyone ane ātmāne gneyagnāyak sambandh hovā chhatān paradravyo gnāyakane kāī karatān nathī ane gnāyak paradravyone kāī karato nathī. 213.
have, e ja arthane draḍh karatun trījun kāvya kahe chheḥ —