bhedadarshanAttrasasthAvarANAn bhasman iv nishank mupamardanen hinsAbhAvAdbhavatyev bandhasyAbhAva . tathA raktadviShTavimUDho jIvo badhyamAno mochanIy iti rAgadveShamohebhyo jIvasya paramArthato bhedadarshanen mokShopAyaparigrahaNAbhAvAt bhavatyev mokShasyAbhAva .
rAyA hu Niggado tti ya eso balasamudayassa Adeso .
vavahAreN du vuchchadi tatthekko Niggado rAyA ..47.. paramArthakA kahanevAlA hai isalie, aparamArthabhUt hone par bhI, dharmatIrthakI pravRutti karaneke lie (vyavahAranay) batalAnA nyAyasanggat hI hai . parantu yadi vyavahAranay na batAyA jAye to, paramArthase ( – nishchayanayase) jIv sharIrase bhinna batAye jAneke kAraN, jaise bhasmako masal denemen hinsAkA abhAv hai usIprakAr, trasasthAvar jIvonko nishankatayA masal dene – kuchal dene (ghAt karane)men bhI hinsAkA abhAv ThaharegA aur is kAraN bandhakA hI abhAv siddha hogA; tathA paramArthake dvArA jIv rAgadveShamohase bhinna batAye jAneke kAraN, ‘rAgI, dveShI, mohI jIv karmase bandhatA hai use chhuDAnA’ — isaprakAr mokShake upAyake grahaNakA abhAv ho jAyegA aur isase mokShakA hI abhAv hogA . (isaprakAr yadi vyavahAranay na batAyA jAy to bandha-mokShakA abhAv ThaharatA hai .)
bhAvArtha : — paramArthanay to jIvako sharIr tathA rAgadveShamohase bhinna kahatA hai . yadi isIkA ekAnta grahaN kiyA jAye to sharIr tathA rAgadveShamoh pudgalamay siddha honge, to phi ra pudgalakA ghAt karanese hinsA nahIn hogI tathA rAgadveShamohase bandha nahIn hogA . isaprakAr, paramArthase jo sansAr-mokSha dononkA abhAv kahA hai ekAntase yah hI ThaharegA . kintu aisA ekAntarUp vastukA svarUp nahIn hai; avastukA shraddhAn, gnAn, AcharaN avasturUp hI hai . isaliye vyavahAranayakA upadesh nyAyaprApta hai . isaprakAr syAdvAdase donon nayonkA virodh miTAkar shraddhAn karanA so samyaktva hai ..46..
ab shiShya pUchhatA hai ki yah vyavahAranay kis dRuShTAntase pravRutta huA hai ? usakA uttar kahate hain : —
96