sah na kartRukarmabhAva .
svapariNAman jAnato jIvasya sah pudgalen kartRukarmabhAva kin bhavati kin na bhavatIti chet — Na vi pariNamadi Na giNhadi uppajjadi Na paradavvapajjAe .
NANI jANanto vi hu sagapariNAman aNeyavihan ..77.. vyApyalakShaNavAlA paradravyapariNAmasvarUp karma hai, use na karanevAle gnAnIko pudgalake sAth kartAkarmabhAv nahIn hai . bhAvArtha : — jIv pudgalakarmako jAnatA hai tathApi use pudgalake sAth kartAkarmapanA nahIn hai .
sAmAnyatayA kartAkA karma tIn prakArakA kahA jAtA hai — nirvartya, vikArya aur prApya . kartAke dvArA, jo pahale na ho aisA navIn kuchh utpanna kiyA jAye so kartAkA nirvartya karma hai . kartAke dvArA, padArthamen vikAr – parivartan karake jo kuchh kiyA jAye vah kartAkA vikArya karma hai . kartA, jo nayA utpanna nahIn karatA tathA vikAr karake bhI nahIn karatA, mAtra jise prApta karatA hai vah kartAkA prApya karma hai .
jIv pudgalakarmako navIn utpanna nahIn kar sakatA, kyonki chetan jaDako kaise utpanna kar sakatA hai ? isaliye pudgalakarma jIvakA nirvartya karma nahIn hai . jIv pudgalamen vikAr karake use pudgalakarmarUp pariNaman nahIn karA sakatA, kyonki chetan jaDako kaise pariNamit kar sakatA hai ? isaliye pudgalakarma jIvakA vikArya karma bhI nahIn hai . paramArthase jIv pudgalako grahaN nahIn kar sakatA, kyonki amUrtik padArtha mUrtikako kaise grahaN kar sakatA hai ? isaliye pudgalakarma jIvakA prApya karma bhI nahIn hai . isaprakAr pudgalakarma jIvakA karma nahIn hai aur jIv usakA kartA nahIn hai . jIvakA svabhAv gnAtA hai, isaliye gnAnarUp pariNaman karatA huA svayam pudgalakarmako jAnatA hai; isaliye pudgalakarmako jAnanevAle aise jIvakA parake sAth kartAkarmabhAv kaise ho sakatA hai ? nahIn ho sakatA ..76..
ab prashna karatA hai ki apane pariNAmako jAnanevAle aise jIvako pudgalake sAth kartAkarmabhAv (kartAkarmapanA) hai yA nahIn ? usakA uttar kahate hain : —
paradravyaparyAyon na praName, nahin grahe, nahin Upaje ..77..