યથા પથિ પ્રસ્થિતં કઞ્ચિત્સાર્થં મુષ્યમાણમવલોક્ય તાત્સ્થ્યાત્તદુપચારેણ મુષ્યત એષ પન્થા ઇતિ વ્યવહારિણાં વ્યપદેશેઽપિ ન નિશ્ચયતો વિશિષ્ટાકાશદેશલક્ષણઃ કશ્ચિદપિ પન્થા મુષ્યતે, તથા જીવે બન્ધપર્યાયેણાવસ્થિતંકર્મણો નોકર્મણો વા વર્ણમુત્પ્રેક્ષ્ય તાત્સ્થ્યાત્તદુપચારેણ જીવસ્યૈષ વર્ણ ઇતિ વ્યવહારતોઽર્હદ્દેવાનાં પ્રજ્ઞાપનેઽપિ ન નિશ્ચયતો નિત્યમેવામૂર્તસ્વભાવસ્યોપયોગગુણાધિકસ્ય જીવસ્ય કશ્ચિદપિ વર્ણોઽસ્તિ . એવં ગન્ધરસસ્પર્શરૂપશરીરસંસ્થાનસંહનનરાગદ્વેષમોહપ્રત્યયકર્મનોકર્મ-
ગાથાર્થ : — [પથિ મુષ્યમાણં ] જૈસે માર્ગમેં જાતે હુયે વ્યક્તિકો લુટતા હુઆ [દૃષ્ટવા ] દેખકર ‘[એષઃ પન્થા ] યહ માર્ગ [મુષ્યતે ] લુટતા હૈ’ ઇસપ્રકાર [વ્યવહારિણઃ લોકાઃ ] વ્યવહારીજન [ભણન્તિ ] કહતે હૈં; કિન્તુ પરમાર્થસે વિચાર કિયા જાયે તો [કશ્ચિત્ પન્થા ] કોઈ માર્ગ તો [ન ચ મુષ્યતે ] નહીં લુટતા, માર્ગમેં જાતા હુઆ મનુષ્ય હી લુટતા હૈ; [તથા ] ઇસપ્રકાર [જીવે ] જીવમેં [કર્મણાં નોકર્મણાં ચ ] કર્મોંકા ઔર નોકર્મોંકા [વર્ણમ્ ] વર્ણ [દૃષ્ટવા ] દેખકર ‘[જીવસ્ય ] જીવકા [એષઃ વર્ણઃ ] યહ વર્ણ હૈ’ ઇસપ્રકાર [જિનૈઃ ] જિનેન્દ્રદેવને [વ્યવહારતઃ ] વ્યવહારસે [ઉક્ત : ] કહા હૈ . ઇસીપ્રકાર [ગન્ધરસસ્પર્શરૂપાણિ ] ગન્ધ, રસ, સ્પર્શ, રૂપ, [દેહઃ સંસ્થાનાદયઃ ] દેહ, સંસ્થાન આદિ [યે ચ સર્વે ] જો સબ હૈં, [વ્યવહારસ્ય ] વે સબ વ્યવહારસે [નિશ્ચયદ્રષ્ટારઃ ] નિશ્ચયકે દેખનેવાલે [વ્યપદિશન્તિ ] કહતે હૈં .
ટીકા : — જૈસે વ્યવહારી જન, માર્ગમેં જાતે હુએ કિસી સાર્થ(સંઘ)કો લુટતા હુઆ દેખકર, સંઘકી માર્ગમેં સ્થિતિ હોનેસે ઉસકા ઉપચાર કરકે, ‘યહ માર્ગ લુટતા હૈ’ ઐસા કહતે હૈં, તથાપિ નિશ્ચયસે દેખા જાયે તો, જો આકાશકે અમુક ભાગસ્વરૂપ હૈ ઐસા કોઈ માર્ગ તો નહીં લુટતા; ઇસીપ્રકાર ભગવાન અરહન્તદેવ, જીવમેં બન્ધપર્યાયસે સ્થિતિકો પ્રાપ્ત (રહા હુઆ) કર્મ ઔર નોકર્મકા વર્ણ દેખકર, (કર્મ-નોકર્મકે) વર્ણકી (બન્ધપર્યાયસે) જીવમેં સ્થિતિ હોનેસે ઉસકા ઉપચાર કરકે, ‘જીવકા યહ વર્ણ હૈ ઐસા વ્યવહારસે પ્રગટ કરતે હૈં, તથાપિ નિશ્ચયસે, સદા હી જિસકા અમૂર્ત સ્વભાવ હૈ ઔર જો ઉપયોગગુણકે દ્વારા અન્યદ્રવ્યોંસે અધિક