સંક્લેશસ્થાનવિશુદ્ધિસ્થાનસંયમલબ્ધિસ્થાનજીવસ્થાનગુણસ્થાનાન્યપિ વ્યવહારતોઽર્હદ્દેવાનાં પ્રજ્ઞાપનેઽપિ
નિશ્ચયતો નિત્યમેવામૂર્તસ્વભાવસ્યોપયોગગુણેનાધિકસ્ય જીવસ્ય સર્વાણ્યપિ ન સન્તિ, તાદાત્મ્ય-
લક્ષણસમ્બન્ધાભાવાત્
હૈ ઐસે જીવકા કોઈ ભી વર્ણ નહીં હૈ . ઇસીપ્રકાર ગન્ધ, રસ, સ્પર્શ, રૂપ, શરીર, સંસ્થાન, સંહનન, રાગ, દ્વેષ, મોહ, પ્રત્યય, કર્મ, નોકર્મ, વર્ગ, વર્ગણા, સ્પર્ધક, અધ્યાત્મસ્થાન, અનુભાગસ્થાન, યોગસ્થાન, બન્ધસ્થાન, ઉદયસ્થાન, માર્ગણાસ્થાન, સ્થિતિબન્ધસ્થાન, સંક્લેશસ્થાન, વિશુદ્ધિસ્થાન, સંયમલબ્ધિસ્થાન, જીવસ્થાન ઔર ગુણસ્થાન — યહ સબ હી (ભાવ) વ્યવહારસે અરહન્તભગવાન જીવકે કહતે હૈં, તથાપિ નિશ્ચયસે, સદા હી જિસકા અમૂર્ત સ્વભાવ હૈ ઔર જો ઉપયોગ ગુણકે દ્વારા અન્યસે અધિક હૈ ઐસે જીવકે વે સબ નહીં હૈં, ક્યોંકિ ઇન વર્ણાદિ ભાવોંકે ઔર જીવકે તાદાત્મ્યલક્ષણ સમ્બન્ધકા અભાવ હૈ .
ભાવાર્થ : — યે વર્ણસે લેકર ગુણસ્થાન પર્યન્ત ભાવ સિદ્ધાન્તમેં જીવકે કહે હૈં વે વ્યવહારનયસે કહે હૈં; નિશ્ચયનયસે વે જીવકે નહીં હૈં, ક્યોંકિ જીવ તો પરમાર્થસે ઉપયોગસ્વરૂપ હૈ .
યહાઁ ઐસા જાનના કિ — પહલે વ્યવહારનયકો અસત્યાર્થ કહા થા સો વહાઁ ઐસા ન સમઝના કિ યહ સર્વથા અસત્યાર્થ હૈ, કિન્તુ કથંચિત્ અસત્યાર્થ જાનના; ક્યોંકિ જબ એક દ્રવ્યકો ભિન્ન, પર્યાયોંસે અભેદરૂપ, ઉસકે અસાધારણ ગુણમાત્રકો પ્રધાન કરકે કહા જાતા હૈ તબ પરસ્પર દ્રવ્યોંકા નિમિત્ત-નૈમિત્તિકભાવ તથા નિમિત્તસે હોનેવાલી પર્યાયેં — વે સબ ગૌણ હો જાતે હૈં, વે એક અભેદદ્રવ્યકી દૃષ્ટિમેં પ્રતિભાસિત નહીં હોતે . ઇસલિયે વે સબ ઉસ દ્રવ્યમેં નહીં હૈ ઇસપ્રકાર કથંચિત્ નિષેધ કિયા જાતા હૈ . યદિ ઉન ભાવોંકો ઉસ દ્રવ્યમેં કહા જાયે તો વહ વ્યવહારનયસે કહા જા સકતા હૈ . ઐસા નયવિભાગ હૈ .
યહાઁ શુદ્ધનયકી દૃષ્ટિસે કથન હૈ, ઇસલિયે ઐસા સિદ્ધ કિયા હૈ કિ જો યહ સમસ્ત ભાવ સિદ્ધાન્તમેં જીવકે કહે ગયે હૈં સો વ્યવહારસે કહે ગયે હૈં . યદિ નિમિત્ત-નૈમિત્તિકભાવકી દૃષ્ટિસે દેખા જાયે તો વહ વ્યવહાર કથંચિત્ સત્યાર્થ ભી કહા જા સકતા હૈ . યદિ સર્વથા અસત્યાર્થ હી કહા જાયે તો સર્વ વ્યવહારકા લોપ હો જાયેગા ઔર સર્વ વ્યવહારકા લોપ હોનેસે પરમાર્થકા ભી લોપ હો જાયેગા . ઇસલિયે જિનેન્દ્રદેવકા ઉપદેશ સ્યાદ્વાદરૂપ સમઝના હી સમ્યગ્જ્ઞાન હૈ, ઔર સર્વથા એકાન્ત વહ મિથ્યાત્વ હૈ ..૫૮* સે ૬૦..
૧૧૪