જીવો ચેવ હિ એદે સવ્વે ભાવ ત્તિ મણ્ણસે જદિ હિ .
યથા વર્ણાદયો ભાવાઃ ક્રમેણ ભાવિતાવિર્ભાવતિરોભાવાભિસ્તાભિસ્તાભિર્વ્યક્તિભિઃ વર્ણાદિસ્વરૂપતાકી વ્યાપ્તિસે રહિત નહીં હોતા તથાપિ મોક્ષ-અવસ્થામેં જો સર્વથા વર્ણાદિસ્વરૂપતાકી વ્યાપ્તિસે રહિત હોતા હૈ ઔર વર્ણાદિસ્વરૂપતાસે વ્યાપ્ત નહીં હોતા ઐસે જીવકા વર્ણાદિભાવોંકે સાથ કિસી ભી પ્રકારસે તાદાત્મ્યલક્ષણ સમ્બન્ધ નહીં હૈ .
ભાવાર્થ : — દ્રવ્યકી સર્વ અવસ્થાઓંમેં દ્રવ્યમેં જો ભાવ વ્યાપ્ત હોતે હૈં ઉન ભાવોંકે સાથ દ્રવ્યકા તાદાત્મ્યસમ્બન્ધ કહલાતા હૈ . પુદ્ગલકી સર્વ અવસ્થાઓંમેં પુદ્ગલમેં વર્ણાદિભાવ વ્યાપ્ત હૈં, ઇસલિયે વર્ણાદિભાવોંકે સાથ પુદ્ગલકા તાદાત્મ્યસમ્બન્ધ હૈ . સંસારાવસ્થામેં જીવમેં વર્ણાદિભાવ કિસી પ્રકારસે કહે જા સકતે હૈં, કિન્તુ મોક્ષ-અવસ્થામેં જીવમેં વર્ણાદિભાવ સર્વથા નહીં હૈં, ઇસલિયે જીવકા વર્ણાદિભાવોંકે સાથ તાદાત્મ્યસમ્બન્ધ નહીં હૈ યહ બાત ન્યાયપ્રાપ્ત હૈ ..૬૧..
અબ, યદિ કોઈ ઐસા મિથ્યા અભિપ્રાય વ્યક્ત કરે કિ જીવકા વર્ણાદિકે સાથ તાદાત્મ્ય હૈ, તો ઉસમેં યહ દોષ આતા હૈ ઐસા ઇસ ગાથા દ્વારા કહતે હૈં : —
તો જીવ ઔર અજીવમેં કુછ ભેદ તુઝ રહતા નહીં ! ..૬૨..
ગાથાર્થ : — વર્ણાદિક કે સાથ જીવકા તાદાત્મ્ય માનનેવાલેકો કહતે હૈં કિ — હે મિથ્યા અભિપ્રાયવાલે ! [યદિ હિ ચ ] યદિ તુમ [ઇતિ મન્યસે ] ઐસે માનોગે કિ [એતે સર્વે ભાવાઃ ] યહ વર્ણાદિક સર્વ ભાવ [જીવઃ એવ હિ ] જીવ હી હૈં, [તુ ] તો [તે ] તુમ્હારે મતમેં [જીવસ્ય ચ અજીવસ્ય ] જીવ ઔર અજીવકા [કશ્ચિત્ ] કોઈ [વિશેષઃ ] ભેદ [નાસ્તિ ] નહીં રહતા .
ટીકા : — જૈસે વર્ણાદિક ભાવ, ક્રમશઃ આવિર્ભાવ (પ્રગટ હોના, ઉપજના) ઔર તિરોભાવ (છિપ જાના, નાશ હો જાના) કો પ્રાપ્ત હોનેવાલી ઐસી ઉન-ઉન વ્યક્તિયોંકે દ્વારા (અર્થાત્ પર્યાયોંકે
૧૧૬