નિશ્ચયતઃ કર્મકરણયોરભિન્નત્વાત્ યદ્યેન ક્રિયતે તત્તદેવેતિ કૃત્વા, યથા કનકપત્રં કનકેન ક્રિયમાણં કનકમેવ, ન ત્વન્યત્, તથા જીવસ્થાનાનિ બાદરસૂક્ષ્મૈકેન્દ્રિયદ્વિત્રિચતુઃપંચેન્દ્રિય- પર્યાપ્તાપર્યાપ્તાભિધાનાભિઃ પુદ્ગલમયીભિઃ નામકર્મપ્રકૃતિભિઃ ક્રિયમાણાનિ પુદ્ગલ એવ, ન તુ જીવઃ . નામકર્મપ્રકૃતીનાં પુદ્ગલમયત્વં ચાગમપ્રસિદ્ધં દૃશ્યમાનશરીરાદિમૂર્તકાર્યાનુમેયં ચ . એવં ગન્ધરસસ્પર્શરૂપશરીરસંસ્થાનસંહનનાન્યપિ પુદ્ગલમયનામકર્મપ્રકૃતિનિર્વૃત્તત્વે સતિ તદવ્યતિરેકા- જ્જીવસ્થાનૈરેવોક્તાનિ . તતો ન વર્ણાદયો જીવ ઇતિ નિશ્ચયસિદ્ધાન્તઃ .
તદેવ તત્સ્યાન્ન કથંચનાન્યત્ .
[કરણભૂતાભિઃ ] કરણસ્વરૂપ હોકર [નિર્વૃત્તાનિ ] રચિત [જીવસ્થાનાનિ ] જો જીવસ્થાન
(જીવસમાસ) હૈં વે [જીવઃ ] જીવ [કથં ] કૈસે [ભણ્યતે ] કહે જા સકતે હૈં ?
ટીકા : — નિશ્ચયનયસે કર્મ ઔર કરણકી અભિન્નતા હોનેસે, જો જિસસે કિયા જાતા હૈ ( – હોતા હૈ) વહ વહી હૈ — યહ સમઝકર (નિશ્ચય કરકે), જૈસે સુવર્ણપત્ર સુવર્ણસે કિયા જાતા હોનેસે સુવર્ણ હી હૈ, અન્ય કુછ નહીં હૈ, ઇસીપ્રકાર જીવસ્થાન બાદર, સૂક્ષ્મ, એકેન્દ્રિય, દ્વીન્દ્રિય, ત્રીન્દ્રિય, ચતુરિન્દ્રિય, પંચેન્દ્રિય, પર્યાપ્ત ઔર અપર્યાપ્ત નામક પુદ્ગલમયી નામકર્મકી પ્રકૃતિયોંસે કિયે જાતે હોનેસે પુદ્ગલ હી હૈં, જીવ નહીં હૈં . ઔર નામકર્મકી પ્રકૃતિયોંકી પુદ્ગલમયતા તો આગમસે પ્રસિદ્ધ હૈ તથા અનુમાનસે ભી જાની જા સકતી હૈ, ક્યોંકિ પ્રત્યક્ષ દિખાઈ દેનેવાલે શરીર આદિ તો મૂર્તિક ભાવ હૈં વે કર્મપ્રકૃતિયોંકે કાર્ય હૈં, ઇસલિયે કર્મપ્રકૃતિયાઁ પુદ્ગલમય હૈં ઐસા અનુમાન હો સકતા હૈ .
ઇસીપ્રકાર ગન્ધ, રસ, સ્પર્શ, રૂપ, શરીર, સંસ્થાન ઔર સંહનન ભી પુદ્ગલમય નામકર્મકી પ્રકૃતિયોંકે દ્વારા રચિત હોનેસે પુદ્ગલસે અભિન્ન હૈ; ઇસલિયે માત્ર જીવસ્થાનોંકો પુદ્ગલમય કહને પર, ઇન સબકો ભી પુદ્ગલમય હી કથિત સમઝના ચાહિયે .
ઇસલિયે વર્ણાદિક જીવ નહીં હૈં યહ નિશ્ચયનયકા સિદ્ધાન્ત હૈ ..૬૫-૬૬..
યહાઁ ઇસી અર્થકા કલશરૂપ કાવ્ય કહતે હૈં : —
શ્લોકાર્થ : — [યેન ] જિસ વસ્તુસે [અત્ર યદ્ કિંચિત્ નિર્વર્ત્યતે ] જો ભાવ બને, [તત્ ] વહ ભાવ [તદ્ એવ સ્યાત્ ] વહ વસ્તુ હી હૈ, [કથંચન ] કિસી ભી પ્રકાર [ અન્યત્ ન ] અન્ય વસ્તુ નહીં હૈ; [ઇહ ] જૈસે જગતમેં [રુક્મેણ નિર્વૃત્તમ્ અસિકોશં ] સ્વર્ણનિર્મિત મ્યાનકો [રુક્મં પશ્યન્તિ ] લોગ
૧૨૦