કહાનજૈનશાસ્ત્રમાલા ]
જીવ-અજીવ અધિકાર
૧૨૧
રુક્મેણ નિર્વૃત્તમિહાસિકોશં
પશ્યન્તિ રુક્મં ન કથંચનાસિમ્ ..૩૮..
પશ્યન્તિ રુક્મં ન કથંચનાસિમ્ ..૩૮..
(ઉપજાતિ)
વર્ણાદિસામગ્રયમિદં વિદન્તુ
નિર્માણમેકસ્ય હિ પુદ્ગલસ્ય .
નિર્માણમેકસ્ય હિ પુદ્ગલસ્ય .
તતોઽસ્ત્વિદં પુદ્ગલ એવ નાત્મા
યતઃ સ વિજ્ઞાનઘનસ્તતોઽન્યઃ ..૩૯..
યતઃ સ વિજ્ઞાનઘનસ્તતોઽન્યઃ ..૩૯..
શેષમન્યદ્વયવહારમાત્રમ્ —
પજ્જત્તાપજ્જત્તા જે સુહુમા બાદરા ય જે ચેવ .
દેહસ્સ જીવસણ્ણા સુત્તે વવહારદો ઉત્તા ..૬૭..
પર્યાપ્તાપર્યાપ્તા યે સૂક્ષ્મા બાદરાશ્ચ યે ચૈવ .
દેહસ્ય જીવસંજ્ઞાઃ સૂત્રે વ્યવહારતઃ ઉક્તાઃ ..૬૭..
સ્વર્ણ હી દેખતે હૈં, (ઉસે) [કથંચન ] કિસીપ્રકારસે [ન અસિમ્ ] તલવાર નહીં દેખતે .
ભાવાર્થ : — વર્ણાદિ પુદ્ગલ-રચિત હૈં, ઇસલિયે વે પુદ્ગલ હી હૈં, જીવ નહીં .૩૮. અબ દૂસરા કલશ કહતે હૈં : —
શ્લોકાર્થ : — અહો જ્ઞાની જનોં ! [ઇદં વર્ણાદિસામગ્રયમ્ ] યે વર્ણાદિકસે લેકર ગુણસ્થાનપર્યંત ભાવ હૈં ઉન સમસ્તકો [એકસ્ય પુદ્ગલસ્ય હિ નિર્માણમ્ ] એક પુદ્ગલકી રચના [વિદન્તુ ] જાનો; [તતઃ ] ઇસલિયે [ઇદં ] યહ ભાવ [પુદ્ગલઃ એવ અસ્તુ ] પુદ્ગલ હી હોં, [ન આત્મા ] આત્મા ન હોં; [યતઃ ] ક્યોંકિ [સઃ વિજ્ઞાનઘનઃ ] આત્મા તો વિજ્ઞાનઘન હૈ, જ્ઞાનકા પુંજ હૈ, [તતઃ ] ઇસલિયે [અન્યઃ ] વહ ઇન વર્ણાદિક ભાવોંસે અન્ય હી હૈ .૩૯.
અબ, યહ કહતે હૈં કિ જ્ઞાનઘન આત્માકે અતિરિક્ત જો કુછ હૈ ઉસે જીવ કહના સો સબ વ્યવહાર માત્ર હૈ : —
પર્યાપ્ત અનપર્યાપ્ત, જો હૈં સૂક્ષ્મ અરુ બાદર સભી,
વ્યવહારસે કહી જીવસંજ્ઞા દેહકો શાસ્ત્રન મહીં ..૬૭..
વ્યવહારસે કહી જીવસંજ્ઞા દેહકો શાસ્ત્રન મહીં ..૬૭..
ગાથાર્થ : — [યે ] જો [પર્યાપ્તાપર્યાપ્તાઃ ] પર્યાપ્ત, અપર્યાપ્ત, [સૂક્ષ્માઃ બાદરાઃ ચ ] સૂક્ષ્મ
16