મિથ્યાદૃષ્ટયાદીનિ ગુણસ્થાનાનિ હિ પૌદ્ગલિકમોહકર્મપ્રકૃતિવિપાકપૂર્વકત્વે સતિ, નિત્યમચેતનત્વાત્, કારણાનુવિધાયીનિ કાર્યાણીતિ કૃત્વા, યવપૂર્વકા યવા યવા એવેતિ ન્યાયેન, પુદ્ગલ એવ, ન તુ જીવઃ . ગુણસ્થાનાનાં નિત્યમચેતનત્વં ચાગમાચ્ચૈતન્યસ્વભાવવ્યાપ્તસ્યાત્મનો-
ભાવાર્થ : — ઘીસે ભરે હુએ ઘડેકો વ્યવહારસે ‘ઘીકા ઘડા’ કહા જાતા હૈ તથાપિ નિશ્ચયસે ઘડા ઘી-સ્વરૂપ નહીં હૈ; ઘી ઘી-સ્વરૂપ હૈ, ઘડા મિટ્ટી-સ્વરૂપ હૈ; ઇસીપ્રકાર વર્ણ, પર્યાપ્તિ, ઇન્દ્રિયાઁ ઇત્યાદિકે સાથ એકક્ષેત્રાવગાહરૂપ સમ્બન્ધવાલે જીવકો સૂત્રમેં વ્યવહારસે ‘પંચેન્દ્રિય જીવ, પર્યાપ્ત જીવ, બાદર જીવ, દેવ જીવ, મનુષ્ય જીવ’ ઇત્યાદિ કહા ગયા હૈ તથાપિ નિશ્ચયસે જીવ ઉસ-સ્વરૂપ નહીં હૈ; વર્ણ, પર્યાપ્તિ, ઇન્દ્રિયાઁ ઇત્યાદિ પુદ્ગલસ્વરૂપ હૈં, જીવ જ્ઞાનસ્વરૂપ હૈ .૪૦.
અબ કહતે હૈં કિ (જૈસે વર્ણાદિ ભાવ જીવ નહીં હૈં યહ સિદ્ધ હુઆ ઉસીપ્રકાર) યહ ભી સિદ્ધ હુઆ કિ રાગાદિ ભાવ ભી જીવ નહીં હૈં : —
વે ક્યોં બને આત્મા, નિરન્તર જો અચેતન જિન કહે ? ..૬૮..
ગાથાર્થ : — [યાનિ ઇમાનિ ] જો યહ [ગુણસ્થાનાનિ ] ગુણસ્થાન હૈં વે [મોહનકર્મણઃ ઉદયાત્ તુ ] મોહકર્મકે ઉદયસે હોતે હૈં [વર્ણિતાનિ ] ઐસા (સર્વજ્ઞકે આગમમેં) વર્ણન કિયા ગયા હૈ; [તાનિ ] વે [જીવાઃ ] જીવ [કથં ] કૈસે [ભવન્તિ ] હો સકતે હૈં [યાનિ ] કિ જો [નિત્યં ] સદા [અચેતનાનિ ] અચેતન [ઉક્તાનિ ] કહે ગયે હૈં ?
ટીકા : — યે મિથ્યાદૃષ્ટિ આદિ ગુણસ્થાન પૌદ્ગલિક મોહકર્મકી પ્રકૃતિકે ઉદયપૂર્વક હોતે હોનેસે, સદા હી અચેતન હોનેસે, કારણ જૈસે હી કાર્ય હોતે હૈં ઐસા સમઝકર (નિશ્ચયકર) જૌપૂર્વક હોનેવાલે જો જૌ, વે જૌ હી હોતે હૈં ઇસી ન્યાયસે, વે પુદ્ગલ હી હૈં — જીવ નહીં . ઔર ગુણસ્થાનોંકા સદા હી અચેતનત્વ તો આગમસે સિદ્ધ હોતા હૈ તથા ચૈતન્યસ્વભાવસે વ્યાપ્ત જો આત્મા ઉસસે ભિન્નપનેસે વે ગુણસ્થાન ભેદજ્ઞાનિયોંકે દ્વારા સ્વયં ઉપલભ્યમાન હૈં, ઇસલિયે ભી ઉનકા સદા હી અચેતનત્વ સિદ્ધ હોતા હૈ .