વર્તતે, તત્ર વર્તમાનશ્ચ જ્ઞાનક્રિયાયાઃ સ્વભાવભૂતત્વેનાપ્રતિષિદ્ધત્વાજ્જાનાતિ, તથા સંયોગસિદ્ધ- સંબંધયોરપ્યાત્મક્રોધાદ્યાસ્રવયોઃ સ્વયમજ્ઞાનેન વિશેષમજાનન્ યાવદ્ભેદં ન પશ્યતિ તાવદશંક માત્મતયા ક્રોધાદૌ વર્તતે, તત્ર વર્તમાનશ્ચ ક્રોધાદિક્રિયાણાં પરભાવભૂતત્વાત્પ્રતિષિદ્ધત્વેઽપિ સ્વભાવભૂતત્વાધ્યાસાત્ક્રુધ્યતિ રજ્યતે મુહ્યતિ ચેતિ . તદત્ર યોઽયમાત્મા સ્વયમજ્ઞાનભવને જ્ઞાનભવનમાત્રસહજોદાસીનાવસ્થાત્યાગેન વ્યાપ્રિયમાણઃ પ્રતિભાતિ સ કર્તા; યત્તુ જ્ઞાનભવન- વ્યાપ્રિયમાણત્વેભ્યો ભિન્નં ક્રિયમાણત્વેનાન્તરુત્પ્લવમાનં પ્રતિભાતિ ક્રોધાદિ તત્કર્મ . એવમિયમનાદિરજ્ઞાનજા કર્તૃકર્મપ્રવૃત્તિઃ . એવમસ્યાત્મનઃ સ્વયમજ્ઞાનાત્કર્તૃકર્મભાવેન ક્રોધાદિષુ વર્તમાનસ્ય તમેવ ક્રોધાદિવૃત્તિરૂપં પરિણામં નિમિત્તમાત્રીકૃત્ય સ્વયમેવ પરિણમમાનં પૌદ્ગલિકં કર્મ સંચયમુપયાતિ . એવં જીવપુદ્ગલયોઃ પરસ્પરાવગાહલક્ષણસમ્બન્ધાત્મા બન્ધઃ સિધ્યેત્ . સ વિશેષ (અન્તર, ભિન્ન લક્ષણ) ન હોનેસે ઉનકે ભેદકો (પૃથક્ત્વકો) ન દેખતા હુઆ, નિઃશંકતયા જ્ઞાનમેં અપનેપનેસે પ્રવર્તતા હૈ, ઔર વહાઁ (જ્ઞાનમેં અપનેપનેસે) પ્રવર્તતા હુઆ વહ, જ્ઞાનક્રિયાકા સ્વભાવભૂત હોનેસે નિષેધ નહીં કિયા ગયા હૈ ઇસલિયે, જાનતા હૈ — જાનનેરૂપમેં પરિણમિત હોતા હૈ, ઇસીપ્રકાર જબ તક યહ આત્મા, જિન્હેં સંયોગસિદ્ધ સમ્બન્ધ હૈ ઐસે આત્મા ઔર ક્રોધાદિ આસ્રવોંમેં ભી, અપને અજ્ઞાનભાવસે, વિશેષ ન જાનતા હુઆ ઉનકે ભેદકો નહીં દેખતા તબ તક નિઃશંકતયા ક્રોધાદિમેં અપનેપને સે પ્રવર્તતા હૈ, ઔર વહાઁ (ક્રોધાદિમેં અપનેપનેસે) પ્રવર્તતા હુઆ વહ, યદ્યપિ ક્રોધાદિ ક્રિયાકા પરભાવભૂત હોનેસે નિષેધ કિયા ગયા હૈ તથાપિ વહ સ્વભાવભૂત હોનેકા ઉસે અધ્યાસ હોનેસે, ક્રોધરૂપ પરિણમિત હોતા હૈ, રાગરૂપ પરિણમિત હોતા હૈ, મોહરૂપ પરિણમિત હોતા હૈ . અબ યહાઁ, જો યહ આત્મા અપને અજ્ઞાનભાવસે ૧જ્ઞાનભવનમાત્ર સહજ ઉદાસીન (જ્ઞાતાદ્રષ્ટામાત્ર) અવસ્થાકા ત્યાગ કરકે અજ્ઞાનભવનવ્યાપારરૂપ અર્થાત્ ક્રોધાદિવ્યાપારરૂપ પ્રવર્તમાન હોતા હુઆ પ્રતિભાસિત હોતા હૈ; વહ ક ર્તા હૈ; ઔર જ્ઞાનભવનવ્યાપારરૂપ પ્રવર્તનસે ભિન્ન, જો ૨ક્રિયમાણરૂપસે અન્તરઙ્ગમેં ઉત્પન્ન હોતે હુએ પ્રતિભાસિત હોતે હૈં, ઐસે ક્રોધાદિક વે, (ઉસ કર્તાકે) કર્મ હૈં . ઇસપ્રકાર અનાદિકાલીન અજ્ઞાનસે હોનેવાલી યહ (આત્માકી) કર્તાકર્મકી પ્રવૃત્તિ હૈ . ઇસપ્રકાર અપને અજ્ઞાનકે કારણ કર્તાકર્મભાવસે ક્રોધાદિમેં પ્રવર્તમાન ઇસ આત્માકે, ક્રોધાદિકી પ્રવૃત્તિરૂપ ઉસી પરિણામકો નિમિત્તમાત્ર કરકે સ્વયં અપને ભાવસે હી પરિણમિત હોનેવાલા પૌદ્ગલિક કર્મ ઇકટ્ઠા હોતા હૈ . ઇસપ્રકાર જીવ ઔર પુદ્ગલકા, પરસ્પર અવગાહ જિસકા લક્ષણ હૈ ઐસે સમ્બન્ધરૂપ બન્ધ સિદ્ધ હોતા હૈ . અનેકાત્મક હોને પર ભી (અનાદિ) એક પ્રવાહરૂપ હોનેસે જિસમેં ઇતરેતરાશ્રય દોષ

૧. ભવન = હોના વહ; પરિણમના વહ; પરિણમન .

૨. ક્રિયમાણરૂપસે = કિયા જાતા વહ — ઉસરૂપસે