ઇહ કિલ સ્વભાવમાત્રં વસ્તુ, સ્વસ્ય ભવનં તુ સ્વભાવઃ . તેન જ્ઞાનસ્ય ભવનં ખલ્વાત્મા, દૂર હો ગયા હૈ ઐસા વહ બન્ધ, કર્તાકર્મકી પ્રવૃત્તિકા નિમિત્ત જો અજ્ઞાન ઉસકા નિમિત્ત હૈ .
ભાવાર્થ : — યહ આત્મા, જૈસે અપને જ્ઞાનસ્વભાવરૂપ પરિણમિત હોતા હૈ ઉસીપ્રકાર જબ તક ક્રોધાદિરૂપ ભી પરિણમિત હોતા હૈ, જ્ઞાનમેં ઔર ક્રોધાદિમેં ભેદ નહીં જાનતા, તબ તક ઉસકે કર્તાકર્મકી પ્રવૃત્તિ હૈ; ક્રોધાદિરૂપ પરિણમિત હોતા હુઆ વહ સ્વયં કર્તા હૈ ઔર ક્રોધાદિ ઉસકા કર્મ હૈ . ઔર અનાદિ અજ્ઞાનસે તો કર્તાકર્મકી પ્રવૃત્તિ હૈ, કર્તાકર્મકી પ્રવૃત્તિસે બન્ધ હૈ ઔર ઉસ બન્ધકે નિમિત્તસે અજ્ઞાન હૈ; ઇસપ્રકાર અનાદિ સન્તાન (પ્રવાહ) હૈ, ઇસલિયે ઉસમેં ઇતરેતરાશ્રયદોષ ભી નહીં આતા .
ઇસપ્રકાર જબ તક આત્મા ક્રોધાદિ કર્મકા કર્તા હોકર પરિણમિત હોતા હૈ તબ તક કર્તાકર્મકી પ્રવૃત્તિ હૈ ઔર તબ તક કર્મકા બન્ધ હોતા હૈ ..૬૯-૭૦..
અબ પ્રશ્ન કરતા હૈ કિ ઇસ કર્તાકર્મકી પ્રવૃત્તિકા અભાવ કબ હોતા હૈ ? ઇસકા ઉત્તર કહતે હૈં : —
જાને વિશેષાન્તર, તદા બન્ધન નહીં ઉસકો કહા ..૭૧..
ગાથાર્થ : — [યદા ] જબ [અનેન જીવેન ] યહ જીવ [આત્મનઃ ] આત્માકા [તથા એવ ચ ] ઔર [આસ્રવાણાં ] આસ્રવોંકે [વિશેષાન્તરં ] અન્તર ઔર ભેદકો [જ્ઞાતં ભવતિ ] જાનતા હૈ [તદા તુ ] તબ [તસ્ય ] ઉસે [બન્ધઃ ન ] બન્ધ નહીં હોતા .
ટીકા : — ઇસ જગતમેં વસ્તુ હૈ વહ સ્વભાવમાત્ર હી હૈ, ઔર ‘સ્વ’કા ભવન વહ સ્વ-ભાવ હૈ (અર્થાત્ અપના જો હોના – પરિણમના સો સ્વભાવ હૈ); ઇસલિયે નિશ્ચયસે જ્ઞાનકા હોના – પરિણમના
૧૩૨