ક્રોધાદેર્ભવનં ક્રોધાદિઃ . અથ જ્ઞાનસ્ય યદ્ભવનં તન્ન ક્રોધાદેરપિ ભવનં, યતો યથા જ્ઞાનભવને જ્ઞાનં ભવદ્વિભાવ્યતે ન તથા ક્રોધાદિરપિ; યત્તુ ક્રોધાદેર્ભવનં તન્ન જ્ઞાનસ્યાપિ ભવનં, યતો યથા ક્રોધાદિભવને ક્રોધાદયો ભવન્તો વિભાવ્યન્તે ન તથા જ્ઞાનમપિ . ઇત્યાત્મનઃ ક્રોધાદીનાં ચ ન ખલ્વેકવસ્તુત્વમ્ . ઇત્યેવમાત્માત્માસ્રવયોર્વિશેષદર્શનેન યદા ભેદં જાનાતિ તદાસ્યાનાદિરપ્યજ્ઞાનજા કર્તૃકર્મપ્રવૃત્તિર્નિવર્તતે; તન્નિવૃત્તાવજ્ઞાનનિમિત્તં પુદ્ગલદ્રવ્યકર્મબન્ધોઽપિ નિવર્તતે . તથા સતિ જ્ઞાનમાત્રાદેવ બન્ધનિરોધઃ સિધ્યેત્ .
ણાદૂણ આસવાણં અસુચિત્તં ચ વિવરીયભાવં ચ .
દુક્ખસ્સ કારણં તિ ય તદો ણિયત્તિં કુણદિ જીવો ..૭૨.. સો આત્મા હૈ ઔર ક્રોધાદિકકા હોના – પરિણમના સો ક્રોધાદિ હૈ . તથા જ્ઞાનકા જો હોના – પરિણમના હૈ સો ક્રોધાદિકા ભી હોના – પરિણમના નહીં હૈ, ક્યોંકિ જ્ઞાનકે હોનેમેં (-પરિણમનેમેં) જૈસે જ્ઞાન હોતા હુઆ માલૂમ પડતા હૈ ઉસીપ્રકાર ક્રોધાદિક ભી હોતે હુએ માલૂમ નહીં પડતે; ઔર ક્રોધાદિકા જો હોના – પરિણમના વહ જ્ઞાનકા ભી હોના – પરિણમના નહીં હૈ, ક્યોંકિ ક્રોધાદિકે હોનેમેં (-પરિણમનેમેં) જૈસે ક્રોધાદિક હોતે હુએ માલૂમ પડતે હૈં વૈસે જ્ઞાન ભી હોતા હુઆ માલૂમ નહીં પડતા . ઇસપ્રકાર આત્માકે ઔર ક્રોધાદિકે નિશ્ચયસે એકવસ્તુત્વ નહીં હૈ . ઇસપ્રકાર આત્મા ઔર આસ્રવોંકા વિશેષ ( – અન્તર) દેખનેસે જબ યહ આત્મા ઉનકા ભેદ (ભિન્નતા) જાનતા હૈ તબ ઇસ આત્માકે અનાદિ હોને પર ભી અજ્ઞાનસે ઉત્પન્ન હુઈ ઐસી (પરમેં) કર્તાકર્મકી પ્રવૃત્તિ નિવૃત્ત હોતી હૈ; ઉસકી નિવૃત્તિ હોને પર પૌદ્ગલિક દ્રવ્યકર્મકા બન્ધ — જો કિ અજ્ઞાનકા નિમિત્ત હૈ વહ — ભી નિવૃત્ત હોતા હૈ . ઐસા હોને પર, જ્ઞાનમાત્રસે હી બન્ધકા નિરોધ સિદ્ધ હોતા હૈ .
ભાવાર્થ : — ક્રોધાદિક ઔર જ્ઞાન ભિન્ન-ભિન્ન વસ્તુઐં હૈં; ન તો જ્ઞાનમેં ક્રોધાદિ હૈ ઔર ન ક્રોધાદિમેં જ્ઞાન હૈ . ઐસા ઉનકા ભેદજ્ઞાન હો તબ ઉનકે એકત્વસ્વરૂપકા અજ્ઞાન નાશ હોતા હૈ ઔર અજ્ઞાનકે નાશ હો જાનેસે કર્મકા બન્ધ ભી નહીં હોતા . ઇસપ્રકાર જ્ઞાનસે હી બન્ધકા નિરોધ હોતા હૈ ..૭૧..
અબ પૂછતા હૈ કિ જ્ઞાનમાત્રસે હી બન્ધકા નિરોધ કૈસે હોતા હૈ ? ઉસકા ઉત્તર કહતે હૈં : —
અરુ દુઃખકારણ જાનકે, ઇનસે નિવર્તન જીવ કરે ..૭૨..