જલે જમ્બાલવત્કલુષત્વેનોપલભ્યમાનત્વાદશુચયઃ ખલ્વાસ્રવાઃ, ભગવાનાત્મા તુ નિત્યમેવાતિ- નિર્મલચિન્માત્રત્વેનોપલમ્ભકત્વાદત્યન્તં શુચિરેવ . જડસ્વભાવત્વે સતિ પરચેત્યત્વાદન્યસ્વભાવાઃ ખલ્વાસ્રવાઃ, ભગવાનાત્મા તુ નિત્યમેવ વિજ્ઞાનઘનસ્વભાવત્વે સતિ સ્વયં ચેતકત્વાદનન્યસ્વભાવ એવ . આકુલત્વોત્પાદકત્વાદ્દુઃખસ્ય કારણાનિ ખલ્વાસ્રવાઃ, ભગવાનાત્મા તુ નિત્યમેવાનાકુલત્વ- સ્વભાવેનાકાર્યકારણત્વાદ્દુઃખસ્યાકારણમેવ . ઇત્યેવં વિશેષદર્શનેન યદૈવાયમાત્માત્માસ્રવયોર્ભેદં જાનાતિ તદૈવ ક્રોધાદિભ્ય આસ્રવેભ્યો નિવર્તતે, તેભ્યોઽનિવર્તમાનસ્ય પારમાર્થિકતદ્ભેદજ્ઞાના- સિદ્ધેઃ. તતઃ ક્રોધાદ્યાસ્રવનિવૃત્ત્યવિનાભાવિનો જ્ઞાનમાત્રાદેવાજ્ઞાનજસ્ય પૌદ્ગલિકસ્ય કર્મણો
ગાથાર્થ : — [આસ્રવાણામ્ ] આસ્રવોંકી [અશુચિત્વં ચ ] અશુચિતા ઔર [વિપરીતભાવં ચ ] વિપરીતતા [ચ ] તથા [દુઃખસ્ય કારણાનિ ઇતિ ] વે દુઃખકે કારણ હૈં ઐસા [જ્ઞાત્વા ] જાનકર [જીવઃ ] જીવ [તતઃ નિવૃત્તિં ] ઉનસે નિવૃત્તિ [કરોતિ ] કરતા હૈ .
ટીકા : — જલમેં સેવાલ (કાઈ) હૈ સો મલ યા મૈલ હૈ; ઉસ સેવાલકી ભાઁતિ આસ્રવ મલરૂપ યા મૈલરૂપ અનુભવમેં આતે હૈં, ઇસલિયે વે અશુચિ હૈં ( – અપવિત્ર હૈં); ઔર ભગવાન્ આત્મા તો સદા હી અતિનિર્મલ ચૈતન્યમાત્રસ્વભાવરૂપસે જ્ઞાયક હૈ, ઇસલિયે અત્યન્ત શુચિ હી હૈ ( — પવિત્ર હી હૈ; ઉજ્જ્વલ હી હૈ) . આસ્રવોંકે જડસ્વભાવત્વ હોનેસે વે દૂસરેકે દ્વારા જાનને યોગ્ય હૈં ( – ક્યોંકિ જો જડ હો વહ અપનેકો તથા પરકો નહીં જાનતા, ઉસે દૂસરા હી જાનતા હૈ – ) ઇસલિયે વે ચૈતન્યસે અન્ય સ્વભાવવાલે હૈં; ઔર ભગવાન આત્મા તો, અપનેકો સદા હી વિજ્ઞાનઘનસ્વભાવપના હોનેસે, સ્વયં હી ચેતક ( – જ્ઞાતા) હૈ ( – સ્વકો ઔર પરકો જાનતા હૈ – ) ઇસલિયે વહ ચૈતન્યસે અનન્ય સ્વભાવવાલા હી હૈ (અર્થાત્ ચૈતન્યસે અન્ય સ્વભાવવાલા નહીં હૈ) . આસ્રવ આકુલતાકે ઉત્પન્ન કરનેવાલે હૈં, ઇસલિયે દુઃખકે કારણ હૈં; ઔર ભગવાન આત્મા તો, સદા હી નિરાકુલતા-સ્વભાવકે કારણ કિસીકા કાર્ય તથા કિસીકા કારણ ન હોનેસે, દુઃખકા અકારણ હી હૈ (અર્થાત્ દુઃખકા કારણ નહીં હૈ) . ઇસપ્રકાર વિશેષ ( – અન્તર)કો દેખકર જબ યહ આત્મા, આત્મા ઔર આસ્રવોંકે ભેદકો જાનતા હૈ ઉસી સમય ક્રોધાદિ આસ્રવોંસે નિવૃત્ત હોતા હૈ, ક્યોંકિ ઉનસે જો નિર્વૃત્ત નહીં હોતા ઉસે આત્મા ઔર આસ્રવોંકે પારમાર્થિક (યથાર્થ) ભેદજ્ઞાનકી સિદ્ધિ હી નહીં હુઈ . ઇસલિયે ક્રોધાદિક આસ્રવોંસે નિવૃત્તિકે સાથ જો અવિનાભાવી હૈ ઐસે જ્ઞાનમાત્રસે હી, અજ્ઞાનજન્ય પૌદ્ગલિક કર્મકે બન્ધકા નિરોધ હોતા હૈ .
૧૩૪