બન્ધનિરોધઃ સિધ્યેત્ . કિંચ યદિદમાત્માસ્રવયોર્ભેદજ્ઞાનં તત્કિમજ્ઞાનં કિં વા જ્ઞાનમ્ ? યદ્યજ્ઞાનં તદા તદભેદજ્ઞાનાન્ન તસ્ય વિશેષઃ . જ્ઞાનં ચેત્ કિમાસ્રવેષુ પ્રવૃત્તં કિં વાસ્રવેભ્યો નિવૃત્તમ્ ? આસ્રવેષુ પ્રવૃત્તં ચેત્તદાપિ તદભેદજ્ઞાનાન્ન તસ્ય વિશેષઃ . આસ્રવેભ્યો નિવૃત્તં ચેત્તર્હિ કથં ન જ્ઞાનાદેવ બન્ધનિરોધઃ ? ઇતિ નિરસ્તોઽજ્ઞાનાંશઃ ક્રિયાનયઃ . યત્ત્વાત્માસ્રવયોર્ભેદજ્ઞાનમપિ નાસ્રવેભ્યો નિવૃત્તં ભવતિ તજ્જ્ઞાનમેવ ન ભવતીતિ જ્ઞાનાંશો જ્ઞાનનયોઽપિ નિરસ્તઃ .
ઔર, જો યહ આત્મા ઔર આસ્રવોંકા ભેદજ્ઞાન હૈ સો અજ્ઞાન હૈ યા જ્ઞાન ? યદિ અજ્ઞાન હૈ તો આત્મા ઔર આસ્રવોંકે અભેદજ્ઞાનસે ઉસકી કોઈ વિશેષતા નહીં હુઈ . ઔર યદિ જ્ઞાન હૈ તો વહ આસ્રવોંમેં પ્રવૃત્ત હૈ યા ઉનસે નિવૃત્ત ? યદિ આસ્રવોંમેં પ્રવૃત્ત હોતા હૈ તો ભી આત્મા ઔર આસ્રવોંકે અભેદજ્ઞાનસે ઉસકી કોઈ વિશેષતા નહીં હુઈ . ઔર યદિ આસ્રવોંસે નિવૃત્ત હૈ તો જ્ઞાનસે હી બન્ધકા નિરોધ સિદ્ધ હુઆ ક્યોં ન કહલાયેગા ? (સિદ્ધ હુઆ હી કહલાયેગા .) ઐસા સિદ્ધ હોનેસે અજ્ઞાનકા અંશ ઐસે ક્રિયાનયકા ખણ્ડન હુઆ . ઔર યદિ આત્મા ઔર આસ્રવોંકા ભેદજ્ઞાન ભી આસ્રવોંસે નિવૃત્ત ન હો તો વહ જ્ઞાન હી નહીં હૈ ઐસા સિદ્ધ હોનેસે જ્ઞાનકા અંશ ઐસે (એકાન્ત) જ્ઞાનનયકા ભી ખણ્ડન હુઆ .
ભાવાર્થ : — આસ્રવ અશુચિ હૈં, જડ હૈં, દુઃખકે કારણ હૈં ઔર આત્મા પવિત્ર હૈ, જ્ઞાતા હૈ, સુખસ્વરૂપ હૈ . ઇસપ્રકાર લક્ષણભેદસે દોનોંકો ભિન્ન જાનકર આસ્રવોંસે આત્મા નિવૃત્ત હોતા હૈ ઔર ઉસે કર્મકા બન્ધ નહીં હોતા . આત્મા ઔર આસ્રવોંકા ભેદ જાનને પર ભી યદિ આત્મા આસ્રવોંસે નિવૃત્ત ન હો તો વહ જ્ઞાન હી નહીં, કિન્તુ અજ્ઞાન હી હૈ . યહાઁ કોઈ પ્રશ્ન કરે કિ અવિરત સમ્યગ્દૃષ્ટિકો મિથ્યાત્વ ઔર અનન્તાનુબંધી પ્રકૃતિયોંકા તો આસ્રવ નહીં હોતા, કિન્તુ અન્ય પ્રકૃતિયોંકા તો આસ્રવ હોકર બન્ધ હોતા હૈ; ઇસલિયે ઉસે જ્ઞાની કહના યા અજ્ઞાની ? ઉસકા સમાધાન : — સમ્યગ્દૃષ્ટિ જીવ જ્ઞાની હી હૈ, ક્યોંકિ વહ અભિપ્રાયપૂર્વકકે આસ્રવોંસે નિવૃત્ત હુઆ હૈ . ઉસે પ્રકૃતિયોંકા જો આસ્રવ તથા બન્ધ હોતા હૈ વહ અભિપ્રાયપૂર્વક નહીં હૈ . સમ્યગ્દૃષ્ટિ હોનેકે બાદ પરદ્રવ્યકે સ્વામિત્વકા અભાવ હૈ; ઇસલિયે, જબ તક ઉસકો ચારિત્રમોહકા ઉદય હૈ તબ તક ઉસકે ઉદયાનુસાર જો આસ્રવ-બન્ધ હોતા હૈ ઉસકા સ્વામિત્વ ઉસકો નહીં હૈ . અભિપ્રાયમેં તો વહ આસ્રવ-બન્ધસે સર્વથા નિવૃત્ત હોના હી ચાહતા હૈ . ઇસલિયે વહ જ્ઞાની હી હૈ .
જો યહ કહા હૈ કિ જ્ઞાનીકો બન્ધ નહીં હોતા ઉસકા કારણ ઇસપ્રકાર હૈ : — મિથ્યાત્વસમ્બન્ધી બન્ધ જો કિ અનન્ત સંસારકા કારણ હૈ વહી યહાઁ પ્રધાનતયા વિવક્ષિત હૈ . અવિરતિ આદિસે જો બન્ધ હોતા હૈ વહ અલ્પ સ્થિતિ-અનુભાગવાલા હૈ, દીર્ઘ સંસારકા કારણ નહીં