નિદમુદિતમખણ્ડં જ્ઞાનમુચ્ચણ્ડમુચ્ચૈઃ .
રિહ ભવતિ કથં વા પૌદ્ગલઃ કર્મબન્ધઃ ..૪૭..
હૈ; ઇસલિયે વહ પ્રધાન નહીં માના ગયા . અથવા તો ઐસા કારણ હૈ કિ : — જ્ઞાન બન્ધકા કારણ નહીં હૈ . જબ તક જ્ઞાનમેં મિથ્યાત્વકા ઉદય થા તબ તક વહ અજ્ઞાન કહલાતા થા ઔર મિથ્યાત્વકે જાનેકે બાદ અજ્ઞાન નહીં, કિન્તુ જ્ઞાન હી હૈ . ઉસમેં જો કુછ ચારિત્રમોહ સમ્બન્ધી વિકાર હૈ ઉસકા સ્વામી જ્ઞાની નહીં, ઇસલિયે જ્ઞાનીકે બન્ધ નહીં હૈ; ક્યોંકિ વિકાર જો કિ બન્ધરૂપ હૈ ઔર બન્ધકા કારણ હૈ, વહ તો બન્ધકી પંક્તિમેં હૈ, જ્ઞાનકી પંક્તિમેં નહીં . ઇસ અર્થકે સમર્થનરૂપ કથન આગે ગાથાઓંમેં આયેગા ..૭૨.. યહાઁ કલશરૂપ કાવ્ય કહતે હૈં : —
શ્લોકાર્થ : — [પરપરિણતિમ્ ઉજ્ઝત્ ] પરપરિણતિકો છોડતા હુઆ, [ભેદવાદાન્ ખણ્ડયત્ ] ભેદકે ક થનોંકો તોડતા હુઆ, [ઇદમ્ અખણ્ડમ્ ઉચ્ચણ્ડમ્ જ્ઞાનમ્ ] યહ અખણ્ડ ઔર અત્યંત પ્રચણ્ડ જ્ઞાન [ઉચ્ચૈઃ ઉદિતમ્ ] પ્રત્યક્ષ ઉદયકો પ્રાપ્ત હુઆ હૈ . [નનુ ] અહો ! [ઇહ ] ઐસે જ્ઞાનમેં [કર્તૃકર્મપ્રવૃત્તિઃ ] (પરદ્રડ્ડવ્યકે) ક ર્તાક ર્મકી પ્રવૃત્તિકા [કથમ્ અવકાશઃ ] અવકાશ કૈસે હો સકતા હૈ ? [વા ] તથા [પૌદ્ગલઃ કર્મબન્ધઃ ] પૌદ્ગલિક ક ર્મબંધ ભી [કથં ભવતિ ] કૈસે હો સકતા હૈ ? (નહીં હો સકતા .)
(જ્ઞેયોંકે નિમિત્તસે તથા ક્ષયોપશમકે વિશેષસે જ્ઞાનમેં જો અનેક ખણ્ડરૂપ આકાર પ્રતિભાસિત હોતે થે ઉનસે રહિત જ્ઞાનમાત્ર આકાર અબ અનુભવમેં આયા, ઇસલિયે જ્ઞાનકો ‘અખણ્ડ’ વિશેષણ દિયા હૈ . મતિજ્ઞાનાદિ જો અનેક ભેદ કહે જાતે થે ઉન્હેં દૂર કરતા હુઆ ઉદયકો પ્રાપ્ત હુઆ હૈ, ઇસલિયે ‘ભેદકે કથનોંકો તોડતા હુઆ’ ઐસા કહા હૈ . પરકે નિમિત્તસે રાગાદિરૂપ પરિણમિત હોતા થા ઉસ પરિણતિકો છોડતા હુઆ ઉદયકો પ્રાપ્ત હુઆ હૈ, ઇસલિયે ‘પરપરિણતિકો છોડતા હુઆ’ ઐસા કહા હૈ . પરકે નિમિત્તસે રાગાદિરૂપ પરિણમિત નહીં હોતા, બલવાન હૈ ઇસલિયે ‘અત્યન્ત પ્રચણ્ડ’ કહા હૈ .)
ભાવાર્થ : — કર્મબન્ધ તો અજ્ઞાનસે હુઈ કર્તાકર્મકી પ્રવૃત્તિસે થા . અબ જબ ભેદભાવકો ઔર પરપરિણતિકો દૂર કરકે એકાકાર જ્ઞાન પ્રગટ હુઆ તબ ભેદરૂપ કારકકી પ્રવૃત્તિ મિટ ગઈ; તબ ફિ ર અબ બન્ધ કિસલિયે હોગા ? અર્થાત્ નહીં હોગા .૪૭.
૧૩૬