નિરર્ગલપ્રસરઃ સહજવિજૃમ્ભમાણચિચ્છક્તિતયા યથા યથા વિજ્ઞાનઘનસ્વભાવો ભવતિ તથા તથાસ્રવેભ્યો નિવર્તતે, યથા યથાસ્રવેભ્યશ્ચ નિવર્તતે તથા તથા વિજ્ઞાનઘનસ્વભાવો ભવતીતિ . તાવદ્વિજ્ઞાનઘનસ્વભાવો ભવતિ યાવત્ સમ્યગાસ્રવેભ્યો નિવર્તતે, તાવદાસ્રવેભ્યશ્ચ નિવર્તતે યાવત્સમ્યગ્વિજ્ઞાનઘનસ્વભાવો ભવતીતિ જ્ઞાનાસ્રવનિવૃત્ત્યોઃ સમકાલત્વમ્ . બાદલસમૂહકી રચના ખણ્ડિત હો ગઈ હૈ ઐસે દિશાકે વિસ્તારકી ભાઁતિ અમર્યાદ જિસકા વિસ્તાર હૈ ઐસા, સહજરૂપસે વિકાસકો પ્રાપ્ત ચિત્શક્તિસે જ્યોં-જ્યોં વિજ્ઞાનઘનસ્વભાવ હોતા જાતા હૈ ત્યોં-ત્યોં આસ્રવોંસે નિવૃત્ત હોતા જાતા હૈ, ઔર જ્યોં-જ્યોં આસ્રવોંસે નિવૃત્ત હોતા જાતા હૈ ત્યોં-ત્યોં વિજ્ઞાનઘનસ્વભાવ હોતા જાતા હૈ; ઉતના વિજ્ઞાનઘનસ્વભાવ હોતા હૈ જિતના સમ્યક્ પ્રકારસે આસ્રવોંસે નિવૃત્ત હોતા હૈ, ઔર ઉતના આસ્રવોંસે નિવૃત્ત હોતા હૈ જિતના સમ્યક્ પ્રકારસે વિજ્ઞાનઘનસ્વભાવ હોતા હૈ . ઇસપ્રકાર જ્ઞાનકો ઔર આસ્રવોંકી નિવૃત્તિકો સમકાલપના હૈ .
ભાવાર્થ : — આસ્રવોંકા ઔર આત્માકા જૈસા ઊ પર કહા હૈ તદનુસાર ભેદ જાનતે હી, જિસ-જિસ પ્રકારસે જિતને-જિતને અંશમેં આત્મા વિજ્ઞાનઘનસ્વભાવ હોતા હૈ ઉસ-ઉસ પ્રકારસે ઉતને-ઉતને અંશમેં વહ આસ્રવોંસે નિવૃત્ત હોતા હૈ . જબ સમ્પૂર્ણ વિજ્ઞાનઘનસ્વભાવ હોતા હૈ તબ સમસ્ત આસ્રવોંસે નિવૃત્ત હોતા હૈ . ઇસપ્રકાર જ્ઞાનકા ઔર આસ્રવનિવૃત્તિકા એક કાલ હૈ .
યહ આસ્રવોંકો દૂર હોનેકા ઔર સંવર હોનેકા વર્ણન ગુણસ્થાનોંકી પરિપાટીરૂપસે તત્ત્વાર્થસૂત્રકી ટીકા આદિ સિદ્ધાન્તશાસ્ત્રોંમેં હૈ વહાઁસે જાનના . યહાઁ તો સામાન્ય પ્રકરણ હૈ, ઇસલિયે સામાન્યતયા કહા હૈ .
‘આત્મા વિજ્ઞાનઘનસ્વભાવ હોતા જાતા હૈ’ ઇસકા ક્યા અર્થ હૈ ? ઉસકા ઉત્તર : — ‘આત્મા વિજ્ઞાનઘનસ્વભાવ હોતા જાતા હૈ અર્થાત્ આત્મા જ્ઞાનમેં સ્થિત હોતા જાતા હૈ .’ જબ તક મિથ્યાત્વ હો તબ તક જ્ઞાનકો (ભલે હી વહ ક્ષાયોપશમિક જ્ઞાન અધિક હો તો ભી) અજ્ઞાન કહા જાતા હૈ ઔર મિથ્યાત્વકે જાનેકે બાદ ઉસે (ભલે હી વહ ક્ષાયોપશમિક જ્ઞાન અલ્પ હો તો ભી) વિજ્ઞાન કહા જાતા હૈ . જ્યોં-જ્યોં વહ જ્ઞાન અર્થાત્ વિજ્ઞાન સ્થિર-ઘન હોતા જાતા હૈ ત્યોં-ત્યોં આસ્રવોંકી નિવૃત્તિ હોતી જાતી હૈ ઔર જ્યોં-જ્યોં આસ્રવોંકી નિવૃત્તિ હોતી જાતી હૈ ત્યોં-ત્યોં જ્ઞાન (વિજ્ઞાન) સ્થિર-ઘન હોતા જાતા હૈ, અર્થાત્ આત્મા વિજ્ઞાનઘનસ્વભાવ હોતા જાતા હૈ ..૭૪..
અબ ઇસી અર્થકા કલશરૂપ તથા આગેકે કથનકા સૂચક કાવ્ય કહતે હૈં : —
૧૪૦