સ્વં વિજ્ઞાનઘનસ્વભાવમભયાદાસ્તિઘ્નુવાનઃ પરમ્ .
જ્ઞાનીભૂત ઇતશ્ચકાસ્તિ જગતઃ સાક્ષી પુરાણઃ પુમાન્ ..૪૮..
કમ્મસ્સ ય પરિણામં ણોકમ્મસ્સ ય તહેવ પરિણામં .
શ્લોકાર્થ : — [ઇતિ એવં ] ઇસપ્રકાર પૂર્વક થિત વિધાનસે, [સમ્પ્રતિ ] અધુના (તત્કાલ) હી [પરદ્રવ્યાત્ ] પરદ્રડ્ડવ્યસે [પરાં નિવૃત્તિં વિરચય્ય ] ઉત્કૃષ્ટ (સર્વ પ્રકારે) નિવૃત્તિ ર્કરકે, [વિજ્ઞાનઘનસ્વભાવમ્ પરમ્ સ્વં અભયાત્ આસ્તિઘ્નુવાનઃ ] વિજ્ઞાનઘનસ્વભાવરૂપ કે વલ અપને પર નિર્ભયતાસે આરૂઢ હોતા હુઆ અર્થાત્ અપના આશ્રય કરતા હુઆ (અથવા અપનેકો નિઃશંકતયા આસ્તિક્યભાવસે સ્થિર કરતા હુઆ), [અજ્ઞાનોત્થિતકર્તૃકર્મકલનાત્ ક્લેશાત્ ] અજ્ઞાનસે ઉત્પન્ન હુઈ કર્તાકર્મકી પ્રવૃત્તિકે અભ્યાસસે ઉત્પન્ન ક્લેશસે [નિવૃત્તઃ ] નિવૃત્ત હુઆ, [સ્વયં જ્ઞાનીભૂતઃ ] સ્વયં જ્ઞાનસ્વરૂપ હોતા હુઆ, [જગતઃ સાક્ષી ] જગતકા સાક્ષી (જ્ઞાતાદ્રડ્ડષ્ટા), [પુરાણઃ પુમાન્ ] પુરાણ પુરુષ (આત્મા) [ઇતઃ ચકાસ્તિ ] અબ યહાઁસે પ્રકાશમાન હોતા હૈ .૪૮.
અબ પૂછતે હૈં કિ — આત્મા જ્ઞાનસ્વરૂપ અર્થાત્ જ્ઞાની હો ગયા યહ કૈસે પહિચાના જાતા હૈ ? ઉસકા ચિહ્ન (લક્ષણ) કહિયે . ઉસકે ઉત્તરરૂપ ગાથા કહતે હૈં : —
જો કર્મકા પરિણામ અરુ નોકર્મકા પરિણામ હૈ સો નહિં કરે જો, માત્ર જાને, વો હિ આત્મા જ્ઞાનિ હૈ ..૭૫..
ગાથાર્થ — [યઃ ] જો [આત્મા ] આત્મા [એનમ્ ] ઇસ [કર્મણઃ પરિણામં ચ ] ક ર્મકે પરિણામકો [તથા એવ ચ ] તથા [નોકર્મણઃ પરિણામં ] નોક ર્મકે પરિણામકો [ન કરોતિ ] નહીં કરતા, કિન્તુ [જાનાતિ ] જાનતા હૈ [સઃ ] વહ [જ્ઞાની ] જ્ઞાની [ભવતિ ] હૈ .