ણ વિ પરિણમદિ ણ ગિણ્હદિ ઉપ્પજ્જદિ ણ પરદવ્વપજ્જાએ .
યતો યં પ્રાપ્યં વિકાર્યં નિર્વર્ત્યં ચ વ્યાપ્યલક્ષણં પુદ્ગલપરિણામં કર્મ પુદ્ગલદ્રવ્યેણ સ્વયમન્તર્વ્યાપકેન ભૂત્વાદિમધ્યાન્તેષુ વ્યાપ્ય તં ગૃહ્ણતા તથા પરિણમતા તથોત્પદ્યમાનેન ચ ક્રિયમાણં જાનન્નપિ હિ જ્ઞાની સ્વયમન્તર્વ્યાપકો ભૂત્વા બહિઃસ્થસ્ય પરદ્રવ્યસ્ય પરિણામં મૃત્તિકાકલશ- મિવાદિમધ્યાન્તેષુ વ્યાપ્ય ન તં ગૃહ્ણાતિ ન તથા પરિણમતિ ન તથોત્પદ્યતે ચ, તતઃ પ્રાપ્યં વિકાર્યં
અબ યહ પ્રશ્ન કરતા હૈ કિ પુદ્ગલકર્મકો જાનનેવાલે જીવકે પુદ્ગલકે સાથ કર્તાકર્મભાવ હૈ યા નહીં ? ઉસકા ઉત્તર કહતે હૈં : —
પરદ્રવ્યપર્યાયોં ન પ્રણમે, નહિં ગ્રહે, નહિં ઊપજે ..૭૬..
ગાથાર્થ : — [જ્ઞાની ] જ્ઞાની [અનેકવિધમ્ ] અનેક પ્રકારકે [પુદ્ગલકર્મ ] પુદ્ગલકર્મકો [જાનન્ અપિ ] જાનતા હુઆ ભી [ ખલુ ] નિશ્ચયસે [પરદ્રવ્યપર્યાયે ] પરદ્રવ્યકી પર્યાયમેં [ન અપિ પરિણમતિ ] પરિણમિત નહીં હોતા, [ ન ગૃહ્ણાતિ ] ઉસે ગ્રહણ નહીં કરતા ઔર [ન ઉત્પદ્યતે ] ઉસ – રૂપ ઉત્પન્ન નહીં હોતા .
ટીકા : — પ્રાપ્ય, વિકાર્ય ઔર નિર્વર્ત્ય ઐસા, વ્યાપ્યલક્ષણવાલા પુદ્ગલકે પરિણામસ્વરૂપ કર્મ (કર્તાકા કાર્ય), ઉસમેં પુદ્ગલદ્રવ્ય સ્વયં અન્તર્વ્યાપક હોકર, આદિ-મધ્ય-અન્તમેં વ્યાપ્ત હોકર, ઉસે ગ્રહણ કરતા હુઆ, ઉસ-રૂપ પરિણમન કરતા હુઆ ઉસ-રૂપ ઉત્પન્ન હોતા હુઆ, ઉસ પુદ્ગલપરિણામકો કરતા હૈ; ઇસપ્રકાર પુદ્ગલદ્રવ્યસે કિયે જાનેવાલે પુદ્ગલપરિણામકો જ્ઞાની જાનતા હુઆ ભી, જૈસે મિટ્ટી સ્વયં ઘડેમેં અન્તર્વ્યાપક હોકર, આદિ-મધ્ય-અન્તમેં વ્યાપ્ત હોકર, ઘડેકો ગ્રહણ કરતી હૈ, ઘડકે રૂપમેં પરિણમિત હોતી હૈ ઔર ઘડેકે રૂપમેં ઉત્પન્ન હોતી હૈ ઉસીપ્રકાર, જ્ઞાની સ્વયં બાહ્યસ્થિત (બાહર રહનેવાલે) પરદ્રવ્યકે પરિણામમેં અન્તર્વ્યાપક હોકર, આદિ-મધ્ય-અન્તમેં વ્યાપ્ત હોકર, ઉસે ગ્રહણ નહીં કરતા, ઉસ-રૂપ પરિણમિત નહીં હોતા ઔર ઉસ-રૂપ ઉત્પન્ન નહીં હોતા; ઇસલિયે, યદ્યપિ જ્ઞાની પુદ્ગલકર્મકો જાનતા હૈ તથાપિ, પ્રાપ્ય, વિકાર્ય ઔર નિર્વર્ત્ય ઐસા જો
૧૪૪