ણ વિ પરિણમદિ ણ ગિણ્હદિ ઉપ્પજ્જદિ ણ પરદવ્વપજ્જાએ .
યતો યં પ્રાપ્યં વિકાર્યં નિર્વર્ત્યં ચ વ્યાપ્યલક્ષણં સુખદુઃખાદિરૂપં પુદ્ગલકર્મફલં કર્મ પુદ્ગલદ્રવ્યેણ સ્વયમન્તર્વ્યાપકેન ભૂત્વાદિમધ્યાન્તેષુ વ્યાપ્ય તદ્ ગૃહ્ણતા તથા પરિણમતા તથોત્પદ્યમાનેન ચ ક્રિયમાણં જાનન્નપિ હિ જ્ઞાની સ્વયમન્તર્વ્યાપકો ભૂત્વા બહિઃસ્થસ્ય પરદ્રવ્યસ્ય પરિણામં મૃત્તિકાકલશમિવાદિમધ્યાન્તેષુ વ્યાપ્ય ન તં ગૃહ્ણાતિ ન તથા પરિણમતિ ન તથોત્પદ્યતે ચ, તતઃ પ્રાપ્યં વિકાર્યં નિર્વર્ત્યં ચ વ્યાપ્યલક્ષણં પરદ્રવ્યપરિણામં કર્માકુર્વાણસ્ય, સુખદુઃખાદિરૂપં પુદ્ગલક ર્મફલં જાનતોઽપિ, જ્ઞાનિનઃ પુદ્ગલેન સહ ન કર્તૃકર્મભાવઃ .
પરદ્રવ્યપર્યાયોં ન પ્રણમે, નહિં ગ્રહે, નહિં ઊપજે ..૭૮..
ગાથાર્થ : — [જ્ઞાની ] જ્ઞાની [પુદ્ગલકર્મફલમ્ ] પુદ્ગલકર્મકા ફલ [અનન્તમ્ ] જો કિ અનન્ત હૈ ઉસે [જાનન્ અપિ ] જાનતા હુઆ ભી [ખલુ ] પરમાર્થસે [પરદ્રવ્યપર્યાયે ] પરદ્રવ્યકી પર્યાયરૂપ [ન અપિ પરિણમતિ ] પરિણમિત નહીં હોતા, [ ન ગૃહ્ણાતિ ] ઉસે ગ્રહણ નહીં કરતા ઔર [ન ઉત્પદ્યતે ] ઉસ – રૂપ ઉત્પન્ન નહીં હોતા .
ટીકા : — પ્રાપ્ય, વિકાર્ય ઔર નિર્વર્ત્ય ઐસા, વ્યાપ્યલક્ષણવાલા સુખદુઃખાદિરૂપ પુદ્ગલકર્મફલસ્વરૂપ જો કર્મ (કર્તાકા કાર્ય), ઉસમેં પુદ્ગલદ્રવ્ય સ્વયં અન્તર્વ્યાપક હોકર, આદિ-મધ્ય-અન્તમેં વ્યાપ્ત હોકર, ઉસે ગ્રહણ કરતા હુઆ, ઉસ-રૂપ પરિણમન કરતા હુઆ ઔર ઉસ- રૂપ ઉત્પન્ન હોતા હુઆ, ઉસ સુખદુઃખાદિરૂપ પુદ્ગલકર્મફલકો કરતા હૈ; ઇસપ્રકાર પુદ્ગલદ્રવ્યકે દ્વારા કિયે જાનેવાલે સુખદુઃખાદિરૂપ પુદ્ગલકર્મફલકો જ્ઞાની જાનતા હુઆ ભી, જૈસે મિટ્ટી સ્વયં ઘડેમેં અન્તર્વ્યાપક હોકર, આદિ-મધ્ય-અન્તમેં વ્યાપ્ત હોકર, ઘડેકો ગ્રહણ કરતી હૈ, ઘડે઼કે રૂપમેં પરિણમિત હોતી હૈ ઔર ઘડેકે રૂપમેં ઉત્પન્ન હોતી હૈ ઉસીપ્રકાર, જ્ઞાની સ્વયં બાહ્યસ્થિત ઐસે પરદ્રવ્યકે પરિણામમેં અન્તર્વ્યાપક હોકર, આદિ-મધ્ય-અન્તમેં વ્યાપ્ત હોકર, ઉસે ગ્રહણ નહીં કરતા, ઉસ-રૂપ પરિણમિત નહીં હોતા ઔર ઉસ-રૂપ ઉત્પન્ન નહીં હોતા; ઇસલિયે, યદ્યપિ જ્ઞાની સુખદુઃખાદિરૂપ પુદ્ગલકર્મકે ફલકો જાનતા હૈ તથાપિ, પ્રાપ્ય, વિકાર્ય ઔર નિર્વર્ત્ય ઐસા જો વ્યાપ્યલક્ષણવાલા પરદ્રવ્ય- પરિણામસ્વરૂપ કર્મ હૈ, ઉસે ન કરનેવાલે ઐસે ઉસ જ્ઞાનીકો પુદ્ગલકે સાથ કર્તાકર્મભાવ નહીં હૈ