યથોત્તરંગનિસ્તરંગાવસ્થયોઃ સમીરસંચરણાસંચરણનિમિત્તયોરપિ સમીરપારાવારયોર્વ્યાપ્ય- વ્યાપકભાવાભાવાત્કર્તૃકર્મત્વાસિદ્ધૌ પારાવાર એવ સ્વયમન્તર્વ્યાપકો ભૂત્વાદિમધ્યાન્તેષૂત્તરંગ- નિસ્તરંગાવસ્થે વ્યાપ્યોત્તરંગ નિસ્તરંગ ત્વાત્માનં કુર્વન્નાત્માનમેકમેવ કુર્વન્ પ્રતિભાતિ, ન પુનરન્યત્, યથા સ એવ ચ ભાવ્યભાવકભાવાભાવાત્પરભાવસ્ય પરેણાનુભવિતુમશક્યત્વાદુત્તરંગ નિસ્તરંગ ત્વાત્માનમનુભવન્નાત્માનમેકમેવાનુભવન્ પ્રતિભાતિ, ન પુનરન્યત્, તથા સસંસારનિઃસંસારાવસ્થયોઃ
ઇસલિયે યહ સિદ્ધ હુઆ કિ જીવકો અપને હી પરિણામોંકે સાથ કર્તાકર્મભાવ ઔર ભોક્તાભોગ્યભાવ (ભોક્તાભોગ્યપના) હૈ ઐસા અબ કહતે હૈં : —
આત્મા કરે નિજકો હિ યહ મન્તવ્ય નિશ્ચય નયહિકા, અરુ ભોગતા નિજકો હિ આત્મા, શિષ્ય યોં તૂ જાનના ..૮૩..
ગાથાર્થ : — [નિશ્ચયનયસ્ય ] નિશ્ચયનયકા [એવમ્ ] ઐસા મત હૈ કિ [આત્મા ] આત્મા [આત્માનમ્ એવ હિ ] અપનેકો હી [કરોતિ ] કરતા હૈ [તુ પુનઃ ] ઔર ફિ ર [આત્મા ] આત્મા [તં ચ એવ આત્માનમ્ ] અપનેકો હી [વેદયતે ] ભોગતા હૈ ઐસા હે શિષ્ય ! તૂ [જાનીહિ ] જાન .
ટીકા : — જૈસે ઉત્તરઙ્ગ૧ ઔર નિસ્તરઙ્ગ૨ અવસ્થાઓંકો હવાકા ચલના ઔર ન ચલના નિમિત્ત હોને પર ભી હવા ઔર સમુદ્રકો વ્યાપ્યવ્યાપકભાવકા અભાવ હોનેસે કર્તાકર્મપનેકી અસિદ્ધિ હૈ ઇસલિયે, સમુદ્ર હી સ્વયં અન્તર્વ્યાપક હોકર ઉત્તરઙ્ગ અથવા નિસ્તરઙ્ગ અવસ્થામેં આદિ-મધ્ય-અન્તમેં વ્યાપ્ત હોકર ઉત્તરઙ્ગ અથવા નિસ્તરઙ્ગ ઐસા અપનેકો કરતા હુઆ સ્વયં એકકો હી કરતા હુઆ પ્રતિભાસિત હોતા હૈ, પરન્તુ અન્યકો કરતા હુઆ પ્રતિભાસિત નહીં હોતા; ઔર ફિ ર જૈસે વહી સમુદ્ર, ભાવ્યભાવકભાવકે અભાવકે કારણ પરભાવકા પરકે દ્વારા અનુભવ અશક્ય
૧૫૨
૧. ઉત્તરઙ્ગ = જિસમેં તરંગેં ઉઠતી હૈં ઐસા; તરઙ્ગવાલા .
૨. નિસ્તરઙ્ગ = જિસમેં તરંગેં વિલય હો ગઈ હૈં ઐસા; બિના તરઙ્ગોંકા .