જદિ પોગ્ગલકમ્મમિણં કુવ્વદિ તં ચેવ વેદયદિ આદા .
ઇહ ખલુ ક્રિયા હિ તાવદખિલાપિ પરિણામલક્ષણતયા ન નામ પરિણામતોઽસ્તિ ભિન્ના; પરિણામોઽપિ પરિણામપરિણામિનોરભિન્નવસ્તુત્વાત્પરિણામિનો ન ભિન્નઃ . તતો યા કાચન હૈ; જીવ તો પુદ્ગલકર્મકે નિમિત્તસે હોનેવાલે અપને રાગાદિક પરિણામોંકો ભોગતા હૈ . પરન્તુ જીવ ઔર પુદ્ગલકા ઐસા નિમિત્ત-નૈમિત્તિકભાવ દેખકર અજ્ઞાનીકો ઐસા ભ્રમ હોતા હૈ કિ જીવ પુદ્ગલકર્મકો કરતા હૈ ઔર ભોગતા હૈ . અનાદિ અજ્ઞાનકે કારણ ઐસા અનાદિકાલસે પ્રસિદ્ધ વ્યવહાર હૈ .
પરમાર્થસે જીવ-પુદ્ગલકી પ્રવૃત્તિ ભિન્ન હોને પર ભી, જબ તક ભેદજ્ઞાન ન હો તબ તક બાહરસે ઉનકી પ્રવૃત્તિ એકસી દિખાઈ દેતી હૈ . અજ્ઞાનીકો જીવ-પુદ્ગલકા ભેદજ્ઞાન નહીં હોતા, ઇસલિયે વહ ઊ પરી દૃષ્ટિસે જૈસા દિખાઈ દેતા હૈ વૈસા માન લેતા હૈ; ઇસલિયે વહ યહ માનતા હૈ કિ જીવ પુદ્ગલકર્મકો કરતા હૈ ઔર ભોગતા હૈ . શ્રી ગુરુ ભેદજ્ઞાન કરાકર, પરમાર્થ જીવકા સ્વરૂપ બતાકર, અજ્ઞાનીકે ઇસ પ્રતિભાસકો વ્યવહાર કહતે હૈં ..૮૪..
અબ ઇસ વ્યવહારકો દૂષણ દેતે હૈં : —
ગાથાર્થ : — [યદિ ] યદિ [આત્મા ] આત્મા [ઇદં ] ઇસ [પુદ્ગલકર્મ ] પુદ્ગલકર્મકો [કરોતિ ] કરે [ચ ] ઔર [તદ્ એવ ] ઉસીકો [વેદયતે ] ભોગે તો [સઃ ] વહ આત્મા [દ્વિક્રિયાવ્યતિરિક્ત : ] દો ક્રિયાઓંસે અભિન્ન [પ્રસજતિ ] ઠહરે ઐસા પ્રસંગ આતા હૈ — [જિનાવમતં ] જો કિ જિનદેવકો સમ્મત નહીં હૈ .
ટીકા : — પહલે તો, જગતમેં જો ક્રિયા હૈ સો સબ હી પરિણામસ્વરૂપ હોનેસે વાસ્તવમેં પરિણામમે ભિન્ન નહીં હૈ ( – પરિણામ હી હૈ); પરિણામ ભી પરિણામીસે (દ્રવ્યસે) ભિન્ન નહીં હૈ, ક્યોંકિ