યતઃ કિલાત્મપરિણામં પુદ્ગલપરિણામં ચ કુર્વન્તમાત્માનં મન્યન્તે દ્વિક્રિયાવાદિનસ્તતસ્તે મિથ્યાદૃષ્ટય એવેતિ સિદ્ધાન્તઃ . મા ચૈકદ્રવ્યેણ દ્રવ્યદ્વયપરિણામઃ ક્રિયમાણઃ પ્રતિભાતુ . યથા કિલ કુલાલઃ કલશસંભવાનુકૂલમાત્મવ્યાપારપરિણામમાત્મનોઽવ્યતિરિક્તમાત્મનોઽવ્યતિરિક્તયા પરિણતિ- માત્રયા ક્રિયયા ક્રિયમાણં કુર્વાણઃ પ્રતિભાતિ, ન પુનઃ કલશકરણાહંકારનિર્ભરોઽપિ સ્વવ્યાપારાનુરૂપં મૃત્તિકાયાઃ કલશપરિણામં મૃત્તિકાયા અવ્યતિરિક્તં મૃત્તિકાયાઃ અવ્યતિરિક્તયા પરિણતિમાત્રયા ક્રિયયા ક્રિયમાણં કુર્વાણઃ પ્રતિભાતિ, તથાત્માપિ પુદ્ગલકર્મપરિણામાનુકૂલમજ્ઞાનાદાત્મ- પરિણામમાત્મનોઽવ્યતિરિક્તમાત્મનોઽવ્યતિરિક્તયા પરિણતિમાત્રયા ક્રિયયા ક્રિયમાણં કુર્વાણઃ પ્રતિભાતુ, મા પુનઃ પુદ્ગલપરિણામકરણાહંકારનિર્ભરોઽપિ સ્વપરિણામાનુરૂપં પુદ્ગલસ્ય પરિણામં પુદ્ગલાદવ્યતિરિક્તં પુદ્ગલાદવ્યતિરિક્તયા પરિણતિમાત્રયા ક્રિયયા ક્રિયમાણં કુર્વાણઃ પ્રતિભાતુ
ગાથાર્થ : — [યસ્માત્ તુ ] ક્યોંકિ [આત્મભાવં ] આત્માકે ભાવકો [ચ ] ઔર [પુદ્ગલભાવં ] પુદ્ગલકે ભાવકો — [દ્વૌ અપિ ] દોનોંકો [કુર્વન્તિ ] આત્મા કરતા હૈ ઐસા વે માનતે હૈં, [તેન તુ ] ઇસલિયે [દ્વિક્રિયાવાદિનઃ ] એક દ્રવ્યકે દો ક્રિયાઓંકા હોના માનનેવાલે [મિથ્યાદૃષ્ટયઃ ] મિથ્યાદૃષ્ટિ [ભવન્તિ ] હૈં .
ટીકા : — નિશ્ચયસે દ્વિક્રિયાવાદી (અર્થાત્ એક દ્રવ્યકો દો ક્રિયા માનનેવાલે) યહ માનતે હૈં કિ આત્માકે પરિણામકો ઔર પુદ્ગલકે પરિણામકો સ્વયં (આત્મા) કરતા હૈ, ઇસલિયે વે મિથ્યાદૃષ્ટિ હી હૈં ઐસા સિદ્ધાન્ત હૈ . એક દ્રવ્યકે દ્વારા દો દ્રવ્યોંકે પરિણામ કિયે ગયે પ્રતિભાસિત ન હોં . જૈસે કુમ્હાર ઘડેકી ઉત્પત્તિમેં અનુકૂલ અપને (ઇચ્છારૂપ ઔર હસ્તાદિકી ક્રિયારૂપ) વ્યાપારપરિણામકો — જો કિ અપનેસે અભિન્ન હૈ ઔર અપનેસે અભિન્ન પરિણતિમાત્ર ક્રિયાસે કિયા જાતા હૈ ઉસે — કરતા હુઆ પ્રતિભાસિત હોતા હૈ, પરન્તુ ઘડા બનાનેકે અહંકારસે ભરા હુઆ હોને પર ભી (વહ કુમ્હાર) અપને વ્યાપારકે અનુરૂપ મિટ્ટીકે ઘટ-પરિણામકો — જો કિ મિટ્ટીસે અભિન્ન હૈ ઔર મિટ્ટીસે અભિન્ન પરિણતિમાત્ર ક્રિયાસે કિયા જાતા હૈ ઉસે — કરતા હુઆ પ્રતિભાસિત નહીં હોતા; ઇસીપ્રકાર આત્મા ભી અજ્ઞાનકે કારણ પુદ્ગલકર્મરૂપ પરિણામકે અનુકૂલ અપને પરિણામકો — જો કિ અપનેસે અભિન્ન હૈ ઔર અપનેસે અભિન્ન પરિણતિમાત્ર ક્રિયાસે કિયા જાતા હૈ ઉસે — કરતા હુઆ પ્રતિભાસિત હો, પરન્તુ પુદ્ગલકે પરિણામકો કરનેકે અહંકારસે ભરા હુઆ હોને પર ભી (વહ આત્મા) અપને પરિણામકે અનુરૂપ પુદ્ગલકે પરિણામકો — જો કિ પુદ્ગલસે અભિન્ન હૈ ઔર પુદ્ગલસે અભિન્ન પરિણતિમાત્ર ક્રિયાસે કિયા જાતા હૈ ઉસે — કરતા હુઆ પ્રતિભાસિત ન હો .
ભાવાર્થ : — આત્મા અપને હી પરિણામકો કરતા હુઆ પ્રતિભાસિત હો; પુદ્ગલકે પરિણામકો