ર્દુર્વારં નનુ મોહિનામિહ મહાહંકારરૂપં તમઃ .
તત્કિં જ્ઞાનઘનસ્ય બન્ધનમહો ભૂયો ભવેદાત્મનઃ ..૫૫..
શ્લોકાર્થ : — [ન ઉભૌ પરિણમતઃ ખલુ ] દો દ્રવ્ય એક હોકર પરિણમિત નહીં હોતે, [ઉભયોઃ પરિણામઃ ન પ્રજાયેત ] દો દ્રવ્યોંકા એક પરિણામ નહીં હોતા ઔર [ઉભયોઃ પરિણતિ ન સ્યાત્ ] દો દ્રવ્યોંકી એક પરિણતિ – ક્રિયા નહીં હોતી; [યત્ ] ક્યોંકિ જો [અનેકમ્ સદા અનેકમ્ એવ ] અનેક દ્રવ્ય હૈં સો સદા અનેક હી હૈં, વે બદલકર એક નહીં હો જાતે .
ભાવાર્થ : — જો દો વસ્તુએઁ હૈં વે સર્વથા ભિન્ન હી હૈં, પ્રદેશભેદવાલી હી હૈં . દોનોં એક હોકર પરિણમિત નહીં હોતી, એક પરિણામકો ઉત્પન્ન નહીં કરતી ઔર ઉનકી એક ક્રિયા નહીં હોતી — ઐસા નિયમ હૈ . યદિ દો દ્રવ્ય એક હોકર પરિણમિત હોં તો સર્વ દ્રવ્યોંકા લોપ હો જાયે .૫૩.
પુનઃ ઇસ અર્થકો દૃઢ કરતે હૈં : —
શ્લોકાર્થ : — [એકસ્ય હિ દ્વૌ કર્તારૌ ન સ્તઃ ] એક દ્રવ્યકે દો કર્તા નહીં હોતે, [ચ ] ઔર [એકસ્ય દ્વે કર્મણી ન ] એક દ્રવ્યકે દો કર્મ નહીં હોતે [ચ ] તથા [એકસ્ય દ્વે ક્રિયે ન ] એક દ્રવ્યકી દો ક્રિયાએઁ નહીં હોતી; [યતઃ ] ક્યોંકિ [એકમ્ અનેકં ન સ્યાત્ ] એક દ્રવ્ય અનેક દ્રવ્યરૂપ નહીં હોતા .
ભાવાર્થ : — ઇસપ્રકાર ઉપરોક્ત શ્લોકોંમેં નિશ્ચયનયસે અથવા શુદ્ધદ્રવ્યાર્થિકનયસે વસ્તુસ્થિતિકા નિયમ કહા હૈ .૫૪.
આત્માકો અનાદિસે પરદ્રવ્યકે કર્તાકર્મપનેકા અજ્ઞાન હૈ યદિ વહ પરમાર્થનયકે ગ્રહણસે એક બાર ભી વિલયકો પ્રાપ્ત હો જાયે તો ફિ ર ન આયે, અબ ઐસા કહતે હૈં : —