શ્લોકાર્થ : — [ઇહ ] ઇસ જગત્મેં [મોહિનામ્ ] મોહી (અજ્ઞાની) જીવોંકા ‘[પરં અહમ્ કુર્વે ] પરદ્રવ્યકો મૈં કરતા હૂઁ’ [ઇતિ મહાહંકારરૂપં તમઃ ] ઐસા પરદ્રવ્યકે કર્તૃત્વકા મહા અહંકારરૂપ અજ્ઞાનાન્ધકાર — [નનુ ઉચ્ચકૈઃ દુર્વારં ] જો અત્યન્ત દુર્નિવાર હૈ વહ — [આસંસારતઃ એવ ધાવતિ ] અનાદિ સંસારસે ચલા આ રહા હૈ . આચાર્ય કહતે હૈં કિ — [અહો ] અહો ! [ભૂતાર્થપરિગ્રહેણ ] પરમાર્થનયકા અર્થાત્ શુદ્ધદ્રવ્યાર્થિક અભેદનયકા ગ્રહણ કરનેસે [યદિ ] યદિ [તત્ એકવારં વિલયં વ્રજેત્ ] વહ એક બાર ભી નાશકો પ્રાપ્ત હો [તત્ ] તો [જ્ઞાનઘનસ્ય આત્મનઃ ] જ્ઞાનઘન આત્માકો [ભૂયઃ ] પુનઃ [બન્ધનમ્ કિં ભવેત્ ] બન્ધન કૈસે હો સકતા હૈ ? (જીવ જ્ઞાનઘન હૈ, ઇસલિયે યથાર્થ જ્ઞાન હોનેકે બાદ જ્ઞાન કહાઁ જા સકતા હૈ ? નહીં જાતા . ઔર જબ જ્ઞાન નહીં જાતા તબ ફિ ર અજ્ઞાનસે બન્ધ કૈસે હો સકતા હૈ ? કભી નહીં હોતા .)
ભાવાર્થ : — યહાઁ તાત્પર્ય યહ હૈ કિ — અજ્ઞાન તો અનાદિસે હી હૈ, પરન્તુ પરમાર્થનયકે ગ્રહણસે, દર્શનમોહકા નાશ હોકર, એક બાર યથાર્થ જ્ઞાન હોકર ક્ષાયિક સમ્યક્ત્વ ઉત્પન્ન હો તો પુનઃ મિથ્યાત્વ ન આયે . મિથ્યાત્વકે ન આનેસે મિથ્યાત્વકા બન્ધ ભી ન હો . ઔર મિથ્યાત્વકે જાનેકે બાદ સંસારકા બન્ધન કૈસે રહ સકતા હૈ ? નહીં રહ સકતા અર્થાત્ મોક્ષ હી હોતા હૈ ઐસા જાનના ચાહિયે .૫૫.
અબ પુનઃ વિશેષતાપૂર્વક કહતે હૈં : —
શ્લોકાર્થ : — [આત્મા ] આત્મા તો [સદા ] સદા [આત્મભાવાન્ ] અપને ભાવોંકો [કરોતિ ] કરતા હૈ ઔર [પરઃ ] પરદ્રવ્ય [પરભાવાન્ ] પરકે ભાવોંકો કરતા હૈ; [હિ ] ક્યોંકિ જો [આત્મનઃ ભાવાઃ ] અપને ભાવ હૈં સો તો [આત્મા એવ ] આપ હી હૈ ઔર જો [પરસ્ય તે ] પરકે ભાવ હૈં સો [પરઃ એવ ] પર હી હૈ (યહ નિયમ હૈ) .૫૩.
(પરદ્રવ્યકે કર્તા-કર્મપનેકી માન્યતાકો અજ્ઞાન કહકર યહ કહા હૈ કિ જો ઐસા માનતા હૈ સો મિથ્યાદૃષ્ટિ હૈ; યહાઁ આશંકા ઉત્પન્ન હોતી હૈ કિ — યહ મિથ્યાત્વાદિ ભાવ ક્યા વસ્તુ હૈં ? યદિ ઉન્હેં જીવકા પરિણામ કહા જાયે તો પહલે રાગાદિ ભાવોંકો પુદ્ગલકે પરિણામ કહે થે ઉસ કથનકે સાથ વિરોધ આતા હૈ; ઔર યદિ ઉન્હેં પુદ્ગલકે પરિણામ કહે જાયે તો જિનકે સાથ જીવકો કોઈ પ્રયોજન નહીં હૈ ઉનકા ફલ જીવ ક્યોં પ્રાપ્ત કરે ? ઇસ આશંકાકો દૂર કરનેકે લિયે અબ ગાથા કહતે હૈં : — )
૧૬૦