યઃ ખલુ મિથ્યાદર્શનમજ્ઞાનમવિરતિરિત્યાદિરજીવસ્તદમૂર્તાચ્ચૈતન્યપરિણામાદન્યત્ મૂર્તં પુદ્ગલકર્મ; યસ્તુ મિથ્યાદર્શનમજ્ઞાનમવિરતિરિત્યાદિર્જીવઃ સ મૂર્તાત્પુદ્ગલકર્મણોઽન્યશ્ચૈતન્યપરિણામસ્ય વિકારઃ .
મિથ્યાદર્શનાદિશ્ચૈતન્યપરિણામસ્ય વિકારઃ કુત ઇતિ ચેત્ —
ઉપયોગસ્ય હિ સ્વરસત એવ સમસ્તવસ્તુસ્વભાવભૂતસ્વરૂપપરિણામસમર્થત્વે સત્યનાદિવસ્ત્વન્તર- ભૂતમોહયુક્તત્વાન્મિથ્યાદર્શનમજ્ઞાનમવિરતિરિતિ ત્રિવિધઃ પરિણામવિકારઃ . સ તુ તસ્ય
ટીકા : — નિશ્ચયસે જો મિથ્યાદર્શન, અજ્ઞાન, અવિરતિ ઇત્યાદિ અજીવ હૈ સો તો, અમૂર્તિક ચૈતન્યપરિણામસે અન્ય મૂર્તિક પુદ્ગલકર્મ હૈ; ઔર જો મિથ્યાદર્શન, અજ્ઞાન, અવિરતિ ઇત્યાદિ જીવ હૈ વહ મૂર્તિક પુદ્ગલકર્મસે અન્ય ચૈતન્ય પરિણામકા વિકાર હૈ ..૮૮..
અબ પુનઃ પ્રશ્ન કરતા હૈ કિ — મિથ્યાદર્શનાદિ ચૈતન્યપરિણામકા વિકાર કહાઁસે હુઆ ? ઇસકા ઉત્તર કહતે હૈં : —
— મિથ્યાત્વ અરુ અજ્ઞાન, અવિરતભાવ યે ત્રય જાનના ..૮૯..
ગાથાર્થ : — [મોહયુક્ત સ્ય ] અનાદિસે મોહયુક્ત હોનેસે [ઉપયોગસ્ય ] ઉપયોગકે [અનાદયઃ ] અનાદિસે લેકર [ત્રયઃ પરિણામાઃ ] તીન પરિણામ હૈં; વે [મિથ્યાત્વમ્ ] મિથ્યાત્વ, [અજ્ઞાનમ્ ] અજ્ઞાન [ચ અવિરતિભાવઃ ] ઔર અવિરતિભાવ (ઐસે તીન) [જ્ઞાતવ્યઃ ] જાનના ચાહિયે .
ટીકા : — યદ્યપિ નિશ્ચયસે અપને નિજરસસે હી સર્વ વસ્તુઓંકી અપને સ્વભાવભૂત સ્વરૂપ- પરિણમનમેં સામર્થ્ય હૈ, તથાપિ (આત્માકો) અનાદિસે અન્ય-વસ્તુભૂત મોહકે સાથ સંયુક્તપના હોનેસે, આત્માકે ઉપયોગકા, મિથ્યાદર્શન, અજ્ઞાન ઔર અવિરતિકે ભેદસે તીન પ્રકારકા પરિણામવિકાર હૈ . ઉપયોગકા વહ પરિણામવિકાર, સ્ફ ટિકકી સ્વચ્છતાકે પરિણામવિકારકી ભાઁતિ,