અયં કિલાજ્ઞાનેનાત્મા પરાત્મનોઃ પરસ્પરવિશેષાનિર્જ્ઞાને સતિ પરમાત્માનં કુર્વન્નાત્માનં ચ પરં કુર્વન્સ્વયમજ્ઞાનમયીભૂતઃ કર્મણાં કર્તા પ્રતિભાતિ . તથા હિ — તથાવિધાનુભવસમ્પાદન- સમર્થાયાઃ રાગદ્વેષસુખદુઃખાદિરૂપાયાઃ પુદ્ગલપરિણામાવસ્થાયાઃ શીતોષ્ણાનુભવસમ્પાદનસમર્થાયાઃ શીતોષ્ણાયાઃ પુદ્ગલપરિણામાવસ્થાયા ઇવ પુદ્ગલાદભિન્નત્વેનાત્મનો નિત્યમેવાત્યન્તભિન્નાયાસ્ત- ન્નિમિત્તતથાવિધાનુભવસ્ય ચાત્મનોઽભિન્નત્વેન પુદ્ગલાન્નિત્યમેવાત્યન્તભિન્નસ્યાજ્ઞાનાત્પરસ્પરવિશેષા- નિર્જ્ઞાને સત્યેકત્વાધ્યાસાત્ શીતોષ્ણરૂપેણેવાત્મના પરિણમિતુમશક્યેન રાગદ્વેષસુખદુઃખાદિ- પરસ્પર નિમિત્તનૈમિત્તિકભાવ માત્ર હૈ . કર્તા તો દોનોં અપને અપને ભાવકે હૈં યહ નિશ્ચય હૈ ..૯૧..
ગાથાર્થ : — [પરમ્ ] જો પરકો [આત્માનં ] અપનેરૂપ [કુર્વન્ ] કરતા હૈ [ચ ] ઔર [આત્માનમ્ અપિ ] અપનેકો ભી [પરં ] પર [કુર્વન્ ] કરતા હૈ, [સઃ ] વહ [અજ્ઞાનમયઃ જીવઃ ] અજ્ઞાનમય જીવ [કર્મણાં ] કર્મોંકા [કારકઃ ] કર્તા [ભવતિ ] હોતા હૈ .
ટીકા : — યહ આત્મા અજ્ઞાનસે અપના ઔર પરકા પરસ્પર ભેદ (અન્તર) નહીં જાનતા હો તબ વહ પરકો અપનેરૂપ ઔર અપનેકો પરરૂપ કરતા હુઆ, સ્વયં અજ્ઞાનમય હોતા હુઆ, કર્મોંકા કર્તા પ્રતિભાસિત હોતા હૈ . યહ સ્પષ્ટતાસે સમઝાતે હૈં : — જૈસે શીત-ઉષ્ણકા અનુભવ કરાનેમેં સમર્થ ઐસી શીત-ઉષ્ણ પુદ્ગલપરિણામકી અવસ્થા પુદ્ગલસે અભિન્નતાકે કારણ આત્માસે સદા હી અત્યન્ત ભિન્ન હૈ ઔર ઉસકે નિમિત્તસે હોનેવાલા ઉસ પ્રકારકા અનુભવ આત્માસે અભિન્નતાકે કારણ પુદ્ગલસે સદા હી અત્યન્ત ભિન્ન હૈ, ઇસીપ્રકાર ઐસા અનુભવ કરાનેમેં સમર્થ ઐસી રાગદ્વેષસુખદુઃખાદિરૂપ પુદ્ગલપરિણામકી અવસ્થા પુદ્ગલસે અભિન્નતાકે કારણ આત્માસે સદા હી અત્યન્ત ભિન્ન હૈ ઔર