ઇત્યાદિવિધિના રાગાદેઃ કર્મણઃ કર્તા પ્રતિભાતિ .
ઉસકે નિમિત્તસે હોનેવાલા ઉસ પ્રકારકા અનુભવ આત્માસે અભિન્નતાકે કારણ પુદ્ગલસે સદા હી અત્યન્ત ભિન્ન હૈ . જબ આત્મા અજ્ઞાનકે કારણ ઉસ રાગદ્વેષસુખદુઃખાદિકા ઔર ઉસકે અનુભવકા પરસ્પર વિશેષ નહીં જાનતા હો તબ એકત્વકે અધ્યાસકે કારણ, શીત-ઉષ્ણકી ભાઁતિ (અર્થાત્ જૈસે શીત-ઉષ્ણરૂપસે આત્માકે દ્વારા પરિણમન કરના અશક્ય હૈ ઉસી પ્રકાર), જિનકે રૂપમેં આત્માકે દ્વારા પરિણમન કરના અશક્ય હૈ ઐસે રાગદ્વેષસુખદુઃખાદિરૂપ અજ્ઞાનાત્માકે દ્વારા પરિણમિત હોતા હુઆ (અર્થાત્ પરિણમિત હોના માનતા હુઆ), જ્ઞાનકા અજ્ઞાનત્વ પ્રગટ કરતા હુઆ, સ્વયં અજ્ઞાનમય હોતા હુઆ, ‘યહ મૈં રાગી હૂઁ (અર્થાત્ યહ મૈં રાગ કરતા હૂઁ)’ ઇત્યાદિ વિધિસે રાગાદિ કર્મકા કર્તા પ્રતિભાસિત હોતા હૈ
ભાવાર્થ : — રાગદ્વેષસુખદુઃખાદિ અવસ્થા પુદ્ગલકર્મકે ઉદયકા સ્વાદ હૈ; ઇસલિયે વહ, શીત-ઉષ્ણતાકી ભાઁતિ, પુદ્ગલકર્મસે અભિન્ન હૈ ઔર આત્માસે અત્યન્ત ભિન્ન હૈ . અજ્ઞાનકે કારણ આત્માકો ઉસકા ભેદજ્ઞાન ન હોનેસે યહ જાનતા હૈ કિ યહ સ્વાદ મેરા હી હૈ; ક્યોંકિ જ્ઞાનકી સ્વચ્છતાકે કારણ રાગદ્વેષાદિકા સ્વાદ, શીત-ઉષ્ણતાકી ભાઁતિ, જ્ઞાનમેં પ્રતિબિમ્બિત હોને પર, માનોં જ્ઞાન હી રાગદ્વેષ હો ગયા હો ઇસપ્રકાર અજ્ઞાનીકો ભાસિત હોતા હૈ . ઇસલિયે વહ યહ માનતા હૈ કિ ‘મૈં રાગી હૂઁ, મૈં દ્વેષી હૂઁ, મૈં ક્રોધી હૂઁ, મૈં માની હૂઁ ’ ઇત્યાદિ . ઇસપ્રકાર અજ્ઞાની જીવ રાગદ્વેષાદિકા કર્તા હોતા હૈ ..૯૨..
અબ યહ બતલાતે હૈં કિ જ્ઞાનસે કર્મ ઉત્પન્ન નહીં હોતા : —
ગાથાર્થ : — [પરમ્ ] જો પરકો [આત્માનમ્ ] અપનેરૂપ [અકુર્વન્ ] નહીં કરતા [ચ ]
૧૬૮