અયં કિલ જ્ઞાનાદાત્મા પરાત્મનોઃ પરસ્પરવિશેષનિર્જ્ઞાને સતિ પરમાત્માનમકુર્વન્નાત્માનં ચ પરમકુર્વન્સ્વયં જ્ઞાનમયીભૂતઃ કર્મણામકર્તા પ્રતિભાતિ . તથા હિ — તથાવિધાનુભવસમ્પાદનસમર્થાયાઃ રાગદ્વેષસુખદુઃખાદિરૂપાયાઃ પુદ્ગલપરિણામાવસ્થાયાઃ શીતોષ્ણાનુભવસમ્પાદનસમર્થાયાઃ શીતોષ્ણાયાઃ પુદ્ગલપરિણામાવસ્થાયા ઇવ પુદ્ગલાદભિન્નત્વેનાત્મનો નિત્યમેવાત્યન્તભિન્નાયાસ્તન્નિમિત્તતથા- વિધાનુભવસ્ય ચાત્મનોઽભિન્નત્વેન પુદ્ગલાન્નિત્યમેવાત્યન્તભિન્નસ્ય જ્ઞાનાત્પરસ્પરવિશેષનિર્જ્ઞાને સતિ નાનાત્વવિવેકાચ્છીતોષ્ણરૂપેણેવાત્મના પરિણમિતુમશક્યેન રાગદ્વેષસુખદુઃખાદિરૂપેણાજ્ઞાનાત્મના મનાગપ્યપરિણમમાનો જ્ઞાનસ્ય જ્ઞાનત્વં પ્રકટીકુર્વન્ સ્વયં જ્ઞાનમયીભૂતઃ એષોઽહં જાનામ્યેવ, રજ્યતે તુ પુદ્ગલ ઇત્યાદિવિધિના સમગ્રસ્યાપિ રાગાદેઃ કર્મણો જ્ઞાનવિરુદ્ધસ્યાકર્તા પ્રતિભાતિ
ઔર [આત્માનમ્ અપિ ] અપનેકો ભી [પરમ્ ] પર [અકુર્વન્ ] ન્ાહીં કરતા [સઃ ] વહ [જ્ઞાનમયઃ જીવઃ ] જ્ઞાનમય જીવ [કર્મણામ્ ] કર્મોંકા [અકારકઃ ભવતિ ] અકર્તા હોતા હૈ અર્થાત્ કર્તા નહીં હોતા .
ટીકા : — યહ આત્મા જબ જ્ઞાનસે પરકા ઔર અપના પરસ્પર વિશેષ (અન્તર) જાનતા હૈ તબ પરકો અપનેરૂપ ઔર અપનેકો પર નહીં કરતા હુઆ, સ્વયં જ્ઞાનમય હોતા હુઆ, કર્મોંકા અકર્તા પ્રતિભાસિત હોતા હૈ . ઇસીકો સ્પષ્ટતયા સમઝાતે હૈં : — જૈસે શીત-ઉષ્ણકા અનુભવ કરાનેમેં સમર્થ ઐસી શીત-ઉષ્ણ પુદ્ગલપરિણામકી અવસ્થા પુદ્ગલસે અભિન્નતાકે કારણ આત્માસે સદા હી અત્યન્ત ભિન્ન હૈ ઔર ઉસકે નિમિત્તસે હોનેવાલા ઉસ પ્રકારકા અનુભવ આત્માસે અભિન્નતાકે કારણ પુદ્ગલસે સદા હી અત્યન્ત ભિન્ન હૈ, ઉસીપ્રકાર વૈસા અનુભવ કરાનેમેં સમર્થ ઐસી રાગદ્વેષસુખદુઃખાદિરૂપ પુદ્ગલપરિણામકી અવસ્થા પુદ્ગલસે અભિન્નતાકે કારણ આત્માસે સદા હી અત્યન્ત ભિન્ન હૈ ઔર ઉસકે નિમિત્તસે હોનેવાલા ઉસ પ્રકારકા અનુભવ આત્માસે અભિન્નતાકે કારણ પુદ્ગલસે સદા હી અત્યન્ત ભિન્ન હૈ . જબ જ્ઞાનકે કારણ આત્મા ઉસ રાગદ્વેષસુખદુઃખાદિકા ઔર ઉસકે અનુભવકા પરસ્પર વિશેષ જાનતા હૈ તબ, વે એક નહીં કિન્તુ ભિન્ન હૈં ઐસે વિવેક(ભેદજ્ઞાન)કે કારણ શીત- ઉષ્ણકી ભાઁતિ (જૈસૈ શીત-ઉષ્ણરૂપ આત્માકે દ્વારા પરિણમન કરના અશક્ય હૈ ઉસીપ્રકાર), જિનકે રૂપમેં આત્માકે દ્વારા પરિણમન ક રના અશક્ય હૈ ઐસે રાગદ્વેષસુખદુઃખાદિરૂપસે અજ્ઞાનાત્માકે દ્વારા કિંચિત્માત્ર પરિણમિત ન હોતા હુઆ, જ્ઞાનકા જ્ઞાનત્વ પ્રગટ કરતા હુઆ, સ્વયં જ્ઞાનમય હોતા હુઆ, ‘યહ મૈં (રાગકો) જાનતા હી હૂઁ, રાગી તો પુદ્ગલ હૈ (અર્થાત્ રાગ તો પુદ્ગલ કરતા હૈ)’ ઇત્યાદિ વિધિસે, જ્ઞાનસે વિરુદ્ધ સમસ્ત રાગાદિ કર્મકા અકર્તા પ્રતિભાસિત હોતા હૈ
ભાવાર્થ : — જબ આત્મા રાગદ્વેષસુખદુઃખાદિ અવસ્થાકો જ્ઞાનસે ભિન્ન જાનતા હૈ અર્થાત્ ‘જૈસે શીત-ઉષ્ણતા પુદ્ગલકી અવસ્થા હૈ ઉસીપ્રકાર રાગદ્વેષાદિ ભી પુદ્ગલકી અવસ્થા હૈ’ ઐસા ભેદજ્ઞાન હોતા હૈ, તબ અપનેકો જ્ઞાતા જાનતા હૈ ઔર રાગાદિરૂપ પુદ્ગલકો જાનતા હૈ . ઐસા હોને