એષ ખલુ સામાન્યેનાજ્ઞાનરૂપો મિથ્યાદર્શનાજ્ઞાનાવિરતિરૂપસ્ત્રિવિધઃ સવિકારશ્ચૈતન્યપરિણામઃ પરાત્મનોરવિશેષદર્શનેનાવિશેષજ્ઞાનેનાવિશેષરત્યા ચ સમસ્તં ભેદમપહ્નુત્ય ભાવ્યભાવકભાવાપન્ન- યોશ્ચેતનાચેતનયોઃ સામાન્યાધિકરણ્યેનાનુભવનાત્ક્રોધોઽહમિત્યાત્મનો વિકલ્પમુત્પાદયતિ; તતોઽય- માત્મા ક્રોધોઽહમિતિ ભ્રાન્ત્યા સવિકારેણ ચૈતન્યપરિણામેન પરિણમન્ તસ્ય સવિકારચૈતન્ય- પરિણામરૂપસ્યાત્મભાવસ્ય કર્તા સ્યાત્ . પર, રાગાદિકા કર્તા આત્મા નહીં હોતા, જ્ઞાતા હી રહતા હૈ ..૯૩..
અબ યહ પ્રશ્ન કરતા હૈ કિ અજ્ઞાનસે કર્મ કૈસે ઉત્પન્ન હોતા હૈ ? ઇસકા ઉત્તર દેતે હુએ કહતે હૈં કિ : —
ગાથાર્થ : — [ત્રિવિધઃ ] તીન પ્રકારકા [એષઃ ] યહ [ઉપયોગઃ ] ઉપયોગ [અહમ્ ક્રોધઃ ] ‘મૈં ક્રોધ હૂઁ’ ઐસા [આત્મવિકલ્પં ] અપના વિકલ્પ [કરોતિ ] કરતા હૈ; ઇસલિયે [સઃ ] આત્મા [તસ્ય ઉપયોગસ્ય ] ઉસ ઉપયોગરૂપ [આત્મભાવસ્ય ] અપને ભાવકા [કર્તા ] કર્તા [ભવતિ ] હોતા હૈ .
ટીકા : — વાસ્તવમેં યહ સામાન્યતયા અજ્ઞાનરૂપ જો મિથ્યાદર્શન – અજ્ઞાન-અવિરતિરૂપ તીન પ્રકારકા સવિકાર ચૈતન્યપરિણામ હૈ વહ, પરકે ઔર અપને અવિશેષ દર્શનસે, અવિશેષ જ્ઞાનસે ઔર અવિશેષ રતિ (લીનતા)સે સમસ્ત ભેદકો છિપાકર, ભાવ્યભાવકભાવકો પ્રાપ્ત ચેતન ઔર અચેતનકા સામાન્ય અધિકરણસે ( – માનોં ઉનકા એક આધાર હો ઇસ પ્રકાર) અનુભવ કરનેસે, ‘મૈં ક્રોધ હૂઁ’ ઐસા અપના વિકલ્પ ઉત્પન્ન કરતા હૈ; ઇસલિયે ‘મૈં ક્રોધ હૂઁ’ ઐસી ભ્રાન્તિકે કારણ જો સવિકાર (વિકારયુક્ત) હૈ ઐસે ચૈતન્યપરિણામરૂપ પરિણમિત હોતા હુઆ યહ આત્મા ઉસ સવિકાર ચૈતન્યપરિણામરૂપ અપને ભાવકા કર્તા હોતા હૈ .
૧૭૦