એવાસ્તે; તતો નિર્વિકલ્પોઽકૃતક એકો વિજ્ઞાનઘનો ભૂતોઽત્યન્તમકર્તા પ્રતિભાતિ .
જ્ઞાનં સ્વયં કિલ ભવન્નપિ રજ્યતે યઃ .
ગાં દોગ્ધિ દુગ્ધમિવ નૂનમસૌ રસાલમ્ ..૫૭..
જાનતા હી રહતા હૈ; ઔર ઇસલિયે નિર્વિકલ્પ, અકૃત્રિમ, એક વિજ્ઞાનઘન હોતા હુઆ અત્યન્ત
અકર્તા પ્રતિભાસિત હોતા હૈ .
ભાવાર્થ : — જો પરદ્રવ્યકે ઔર પરદ્રવ્યકે ભાવોંકે કર્તૃત્વકો અજ્ઞાન જાનતા હૈ વહ સ્વયં કર્તા ક્યોં બનેગા ? યદિ અજ્ઞાની બના રહના હો તો પરદ્રવ્યકા કર્તા બનેગા ! ઇસલિયે જ્ઞાન હોનેકે બાદ પરદ્રવ્યકા કર્તૃત્વ નહીં રહતા ..૯૭..
અબ ઇસી અર્થકા કલશરૂપ કાવ્ય કહતે હૈં : —
શ્લોકાર્થ : — [કિલ ] નિશ્ચયસે [સ્વયં જ્ઞાનં ભવન્ અપિ ] સ્વયં જ્ઞાનસ્વરૂપ હોને પર ભી [અજ્ઞાનતઃ તુ ] અજ્ઞાનકે કારણ [યઃ ] જો જીવ [સતૃણાભ્યવહારકારી ] ઘાસકે સાથ એકમેક હુએ સુન્દર ભોજનકો ખાનેવાલે હાથી આદિ પશુઓંકી ભાઁતિ, [રજ્યતે ] રાગ કરતા હૈ (રાગકા ઔર અપના મિશ્ર સ્વાદ લેતા હૈ) [અસૌ ] વહ, [દધીક્ષુમધુરામ્લરસાતિગૃદ્ધયા ] શ્રીખંડકે ખટ્ટે-મીઠે સ્વાદકી અતિ લોલુપતાસે [રસાલમ્ પીત્વા ] શ્રીખણ્ડકો પીતા હુઆ ભી [ગાં દુગ્ધમ્ દોગ્ધિ ઇવ નૂનમ્ ] સ્વયં ગાયકા દૂધ પી રહા હૈ ઐસા માનનેવાલે પુરુષકે સમાન હૈ
ભાવાર્થ : — જૈસે હાથીકો ઘાસકે ઔર સુન્દર આહારકે ભિન્ન સ્વાદકા ભાન નહીં હોતા ઉસીપ્રકાર અજ્ઞાનીકો પુદ્ગલકર્મકે ઔર અપને ભિન્ન સ્વાદકા ભાન નહીં હોતા; ઇસલિયે વહ એકાકારરૂપસે રાગાદિમેં પ્રવૃત્ત હોતા હૈ . જૈસે શ્રીખણ્ડકા સ્વાદલોલુપ પુરુષ, (શ્રીખણ્ડકે) સ્વાદભેદકો ન જાનકર, શ્રીખણ્ડકે સ્વાદકો માત્ર દૂધકા સ્વાદ જાનતા હૈ ઉસીપ્રકાર અજ્ઞાની જીવ સ્વ-પરકે મિશ્ર સ્વાદકો અપના સ્વાદ સમઝતા હૈ .૫૭.
૧૭૬