જદિ સો પરદવ્વાણિ ય કરેજ્જ ણિયમેણ તમ્મઓ હોજ્જ .
યદિ ખલ્વયમાત્મા પરદ્રવ્યાત્મકં કર્મ કુર્યાત્ તદા પરિણામપરિણામિભાવાન્યથાનુપ- પત્તેર્નિયમેન તન્મયઃ સ્યાત્; ન ચ દ્રવ્યાન્તરમયત્વે દ્રવ્યોચ્છેદાપત્તેસ્તન્મયોઽસ્તિ . તતો વ્યાપ્ય- વ્યાપકભાવેન ન તસ્ય કર્તાસ્તિ . (ઉપરોક્ત) દોનોં કર્મ પરદ્રવ્યસ્વરૂપ હૈં, ઇસલિયે ઉનમેં અન્તર ન હોનેસે — કરતા હૈ, ઐસા વ્યવહારી જનોંકા વ્યામોહ (ભ્રાંતિ, અજ્ઞાન) હૈ .
ભાવાર્થ : — ઘટ-પટ, કર્મ-નોકર્મ ઇત્યાદિ પરદ્રવ્યોંકો આત્મા કરતા હૈ ઐસા માનના સો વ્યવહારી જનોંકા વ્યવહાર હૈ, અજ્ઞાન હૈ ..૯૮..
અબ યહ કહતે હૈં કિ વ્યવહારી જનોંકી યહ માન્યતા સત્યાર્થ નહીં હૈ : —
ગાથાર્થ : — [યદિ ચ ] યદિ [સઃ ] આત્મા [પરદ્રવ્યાણિ ] પરદ્રવ્યોંકો [કુર્યાત્ ] કરે તો વહ [નિયમેન ] નિયમસે [તન્મયઃ ] તન્મય અર્થાત્ પરદ્રવ્યમય [ભવેત્ ] હો જાયે; [યસ્માત્ ન તન્મયઃ ] કિન્તુ તન્મય નહીં હૈ, [તેન ] ઇસલિયે [સઃ ] વહ [તેષાં ] ઉનકા [કર્તા ] કર્તા [ન ભવતિ ] નહીં હૈ .
ટીકા : — યદિ નિશ્ચયસે યહ આત્મા પરદ્રવ્યસ્વરૂપ કર્મકો કરે તો, પરિણામ-પરિણામીભાવ અન્ય કિસી પ્રકારસે ન બન સકનેસે, વહ (આત્મા) નિયમસે તન્મય (પરદ્રવ્યમય) હો જાયે; પરન્તુ વહ તન્મય નહીં હૈ, ક્યોંકિ કોઈ દ્રવ્ય અન્યદ્રવ્યમય હો જાયે તો ઉસ દ્રવ્યકે નાશકી આપત્તિ ( – દોષ) આ જાયેગા . ઇસલિયે આત્મા વ્યાપ્યવ્યાપકભાવસે પરદ્રવ્યસ્વરૂપ કર્મકા કર્તા નહીં હૈ .
ભાવાર્થ : — યદિ એક દ્રવ્યકા કર્તા દૂસરા દ્રવ્ય હો તો દોનોં દ્રવ્ય એક હો જાયેં, ક્યોંકિ
૧૮૦