યે ખલુ પુદ્ગલદ્રવ્યાણાં પરિણામા ગોરસવ્યાપ્તદધિદુગ્ધમધુરામ્લપરિણામવત્પુદ્ગલદ્રવ્યવ્યાપ્તત્વેન ભવન્તો જ્ઞાનાવરણાનિ ભવન્તિ તાનિ તટસ્થગોરસાધ્યક્ષ ઇવ ન નામ કરોતિ જ્ઞાની, કિન્તુ યથા સ ગોરસાધ્યક્ષસ્તદ્દર્શનમાત્મવ્યાપ્તત્વેન પ્રભવદ્વયાપ્ય પશ્યત્યેવ તથા પુદ્ગલદ્રવ્યપરિણામનિમિત્તં જ્ઞાનમાત્મવ્યાપ્યત્વેન પ્રભવદ્વયાપ્ય જાનાત્યેવ . એવં જ્ઞાની જ્ઞાનસ્યૈવ કર્તા સ્યાત્ .
એવમેવ ચ જ્ઞાનાવરણપદપરિવર્તનેન કર્મસૂત્રસ્ય વિભાગેનોપન્યાસાદ્દર્શનાવરણવેદનીય- મોહનીયાયુર્નામગોત્રાન્તરાયસૂત્રૈઃ સપ્તભિઃ સહ મોહરાગદ્વેષક્રોધમાનમાયાલોભનોકર્મમનોવચનકાય- શ્રોત્રચક્ષુર્ઘ્રાણરસનસ્પર્શનસૂત્રાણિ ષોડશ વ્યાખ્યેયાનિ . અનયા દિશાન્યાન્યપ્યૂહ્યાનિ .
જં ભાવં સુહમસુહં કરેદિ આદા સ તસ્સ ખલુ કત્તા .
ટીકા : — જૈસે દૂધ-દહી જો કિ ગોરસકે દ્વારા વ્યાપ્ત હોકર ઉત્પન્ન હોનેવાલે ગોરસકે મીઠે-ખટ્ટે પરિણામ હૈં, ઉન્હેં ગોરસકા તટસ્થ દૃષ્ટા પુરુષ કરતા નહીં હૈ, ઇસીપ્રકાર જ્ઞાનાવરણાદિક જો કિ વાસ્તવમેં પુદ્ગલદ્રવ્યકે દ્વારા વ્યાપ્ત હોકર ઉત્પન્ન હોનેવાલે પુદ્ગલદ્રવ્યકે પરિણામ હૈં, ઉન્હેં જ્ઞાની કરતા નહીં હૈં; કિન્તુ જૈસે વહ ગોરસકા દૃષ્ટા, સ્વતઃ (દેખનેવાલેસે) વ્યાપ્ત હોકર ઉત્પન્ન હોનેવાલે ગોરસ-પરિણામકે દર્શનમેં વ્યાપ્ત હોકર, માત્ર દેખતા હી હૈ, ઇસીપ્રકાર જ્ઞાની, સ્વતઃ (જ્ઞાનીસે) વ્યાપ્ત હોકર ઉત્પન્ન હોનેવાલે, પુદ્ગલદ્રવ્ય-પરિણામ જિસકા નિમિત્ત હૈ ઐસે જ્ઞાનમેં વ્યાપ્ત હોકર, માત્ર જાનતા હી હૈ . ઇસપ્રકાર જ્ઞાની જ્ઞાનકા હી કર્તા હૈ .
ઔર ઇસીપ્રકાર ‘જ્ઞાનાવરણ’ પદ પલટકર કર્મ-સૂત્રકા (કર્મકી ગાથાકા)વિભાગ કરકે કથન કરનેસે દર્શનાવરણ, વેદનીય, મોહનીય, આયુ, નામ, ગોત્ર ઔર અન્તરાયકે સાત સૂત્ર તથા ઉનકે સાથ મોહ, રાગ, દ્વેષ, ક્રોધ, માન, માયા, લોભ, નોકર્મ, મન, વચન, કાય, શ્રોત્ર, ચક્ષુ, ઘ્રાણ, રસન ઔર સ્પર્શનકે સોલહ સૂત્ર વ્યાખ્યાનરૂપ કરના; ઔર ઇસ ઉપદેશસે અન્ય ભી વિચાર લેના ..૧૦૧..
અબ યહ કહતે હૈં કિ અજ્ઞાની ભી પરદ્રવ્યકે ભાવકા કર્તા નહીં હૈ : —