ઉપ્પાદેદિ કરેદિ ય બંધદિ પરિણામએદિ ગિણ્હદિ ય .
અયં ખલ્વાત્મા ન ગૃહ્ણાતિ, ન પરિણમયતિ, નોત્પાદયતિ, ન કરોતિ, ન બધ્નાતિ, વ્યાપ્ય- વ્યાપકભાવાભાવાત્, પ્રાપ્યં વિકાર્યં નિર્વર્ત્યં ચ પુદ્ગલદ્રવ્યાત્મકં કર્મ . યત્તુ વ્યાપ્યવ્યાપક- ભાવાભાવેઽપિ પ્રાપ્યં વિકાર્યં નિર્વર્ત્યં ચ પુદ્ગલદ્રવ્યાત્મકં કર્મ ગૃહ્ણાતિ, પરિણમયતિ, ઉત્પાદયતિ, કરોતિ, બધ્નાતિ ચાત્મેતિ વિકલ્પઃ સ કિલોપચારઃ .
કથમિતિ ચેત્ —
અબ ક હતે હૈં કિ ઉપરોક્ત હેતુસે યહ સિદ્ધ હુઆ કિ : —
પુદ્ગલદરવકો આતમા — વ્યવહારનયવક્તવ્ય હૈ ..૧૦૭..
ગાથાર્થ : : — [આત્મા ] આત્મા [પુદ્ગલદ્રવ્યમ્ ] પુદ્ગલદ્રવ્યકો [ઉત્પાદયતિ ] ઉત્પન્ન કરતા હૈ, [કરોતિ ચ ] કરતા હૈ, [બધ્નાતિ ] બાઁધતા હૈ, [પરિણામયતિ ] પરિણમિત કરતા હૈ [ચ ] ઔર [ગૃહ્ણાતિ ] ગ્રહણ કરતા હૈ — યહ [વ્યવહારનયસ્ય ] વ્યવહારનયકા [વક્તવ્યમ્ ] કથન હૈ .
ટીકા : — યહ આત્મા વાસ્તવમેં વ્યાપ્યવ્યાપકભાવકે અભાવકે કારણ, પ્રાપ્ય, વિકાર્ય ઔર નિર્વર્ત્ય – ઐસે પુદ્ગલદ્રવ્યાત્મક ( – પુદ્ગલદ્રવ્યસ્વરૂપ) કર્મકો ગ્રહણ નહીં કરતા, પરિણમિત નહીં કરતા, ઉત્પન્ન નહીં કરતા ઔર ન ઉસે કરતા હૈ, ન બાઁધતા હૈ; તથા વ્યાપ્યવ્યાપકભાવકા અભાવ હોને પર ભી, ‘‘પ્રાપ્ય, વિકાર્ય ઔર નિર્વર્ત્ય – ઐસે પુદ્ગલદ્રવ્યાત્મક કર્મકો આત્મા ગ્રહણ કરતા હૈ, પરિણમિત કરતા હૈ, ઉત્પન્ન કરતા હૈ, કરતા હૈ ઔર બાઁધતા હૈ’’ ઐસા જો વિકલ્પ વહ વાસ્તવમેં ઉપચાર હૈ .
દ્રવ્યકો ગ્રહણ કરતા હૈ પરિણમિત કરતા હૈ, ઉત્પન્ન કરતા હૈ, ઇત્યાદિ કહના સો ઉપચાર હૈ ..૧૦૭..
અબ યહાઁ પ્રશ્ન કરતા હૈ કિ યહ ઉપચાર કૈસે હૈ ? ઉસકા ઉત્તર દૃષ્ટાન્તપૂર્વક કહતે હૈં : —