જહ રાયા વવહારા દોસગુણુપ્પાદગો ત્તિ આલવિદો .
યથા લોકસ્ય વ્યાપ્યવ્યાપકભાવેન સ્વભાવત એવોત્પદ્યમાનેષુ ગુણદોષેષુ વ્યાપ્યવ્યાપક- ભાવાભાવેઽપિ તદુત્પાદકો રાજેત્યુપચારઃ, તથા પુદ્ગલદ્રવ્યસ્ય વ્યાપ્યવ્યાપકભાવેન સ્વભાવત એવોત્પદ્યમાનેષુ ગુણદોષેષુ વ્યાપ્યવ્યાપકભાવાભાવેઽપિ તદુત્પાદકો જીવ ઇત્યુપચારઃ .
ગાથાર્થ : — [યથા ] જૈસે [રાજા ] રાજાકો [દોષગુણોત્પાદકઃ ઇતિ ] પ્રજાકે દોષ ઔર ગુણોંકો ઉત્પન્ન કરનેવાલા [વ્યવહારાત્ ] વ્યવહારસે [આલપિતઃ ] કહા હૈ, [તથા ] ઉસીપ્રકાર [જીવઃ ] જીવકો [દ્રવ્યગુણોત્પાદક ] પુદ્ગલદ્રવ્યકે દ્રવ્ય-ગુણકો ઉત્પન્ન કરનેવાલા [વ્યવહારાત્ ] વ્યવહારસે [ભણિતઃ ] કહા ગયા હૈ .
ટીકા : — જૈસે પ્રજાકે ગુણદોષોંમેં ઔર પ્રજામેં વ્યાપ્યવ્યાપકભાવ હોનેસે સ્વ-ભાવસે હી (પ્રજાકે અપને ભાવસે હી) ઉન ગુણ-દોષોંકી ઉત્પત્તિ હોને પર ભી — યદ્યપિ ઉન ગુણ-દોષોંમેં ઔર રાજામેં વ્યાપ્યવ્યાપકભાવકા અભાવ હૈ તથાપિ યહ ઉપચારસે કહા જાતા હૈ કિ ‘ઉનકા ઉત્પાદક રાજા હૈ’; ઇસીપ્રકાર પુદ્ગલદ્રવ્યકે ગુણદોષોંમેં ઔર પુદ્ગલદ્રવ્યમેં વ્યાપ્યવ્યાપકભાવ હોનેસે સ્વ-ભાવસે હી (પુદ્ગલદ્રવ્યકે અપને ભાવસે હી) ઉન ગુણદોષોંકી ઉત્પત્તિ હોને પર ભી — યદ્યપિ ઉન ગુણદોષોંમેં ઔર જીવમેં વ્યાપ્યવ્યાપકભાવકા અભાવ હૈ તથાપિ — ‘ઉનકા ઉત્પાદક જીવ હૈ’ ઐસા ઉપચાર કિયા જાતા હૈ .
ભાવાર્થ : — જગત્મેં કહા જાતા હૈ કિ ‘યથા રાજા તથા પ્રજા’ . ઇસ કહાવતસે પ્રજાકે ગુણદોષોંકો ઉત્પન્ન કરનેવાલા રાજા કહા જાતા હૈ . ઇસીપ્રકાર પુદ્ગલદ્રવ્યકે ગુણદોષોંકો ઉત્પન્ન કરનેવાલા જીવ કહા જાતા હૈ . પરમાર્થદૃષ્ટિસે દેખા જાય તો યહ યથાર્થ નહીં, કિન્તુ ઉપચાર હૈ ..૧૦૮..
અબ આગેકી ગાથાકા સૂચક કાવ્ય કહતે હૈં : —
૧૯૦