સમયસાર
[ ભગવાનશ્રીકુન્દકુન્દ-
અથ પુદ્ગલદ્રવ્યસ્ય પરિણામસ્વભાવત્વં સાધયતિ સાંખ્યમતાનુયાયિશિષ્યં પ્રતિ —
જીવે ણ સયં બદ્ધં ણ સયં પરિણમદિ કમ્મભાવેણ . જદિ પોગ્ગલદવ્વમિણં અપ્પરિણામી તદા હોદિ ..૧૧૬.. કમ્મઇયવગ્ગણાસુ ય અપરિણમંતીસુ કમ્મભાવેણ . સંસારસ્સ અભાવો પસજ્જદે સંખસમઓ વા ..૧૧૭.. જીવો પરિણામયદે પોગ્ગલદવ્વાણિ કમ્મભાવેણ . તે સયમપરિણમંતે કહં ણુ પરિણામયદિ ચેદા ..૧૧૮.. અહ સયમેવ હિ પરિણમદિ કમ્મભાવેણ પોગ્ગલં દવ્વં . જીવો પરિણામયદે કમ્મં કમ્મત્તમિદિ મિચ્છા ..૧૧૯.. ણિયમા કમ્મપરિણદં કમ્મં ચિય હોદિ પોગ્ગલં દવ્વં .
તહ તં ણાણાવરણાઇપરિણદં મુણસુ તચ્ચેવ ..૧૨૦..
અબ સાંખ્યમતાનુયાયી શિષ્યકે પ્રતિ પુદ્ગલદ્રવ્યકા પરિણામસ્વભાવત્વ સિદ્ધ કરતે હૈં (અર્થાત્ સાંખ્યમતવાલે પ્રકૃતિ ઔર પુરુષકો અપરિણામી માનતે હૈં ઉન્હેં સમઝાતે હૈં) : —
જીવમેં સ્વયં નહિં બદ્ધ, અરુ નહિં કર્મભાવોં પરિણમે .
તો વો હિ પુદ્ગલદ્રવ્ય ભી, પરિણમનહીન બને અરે ! ૧૧૬..
જો વર્ગણા કાર્માણકી, નહિં કર્મભાવોં પરિણમે .
સંસારકા હિ અભાવ અથવા સાંખ્યમત નિશ્ચિત હુવે ! ૧૧૭..
જો કર્મભાવોં પરિણમાયે જીવ પુદ્ગલદ્રવ્યકો .
ક્યોં જીવ ઉસકો પરિણમાયે, સ્વયં નહિં પરિણમત જો ? ૧૧૮..
સ્વયમેવ પુદ્ગલદ્રવ્ય અરુ, જો કર્મભાવોં પરિણમે .
જીવ પરિણમાયે કર્મકો, કર્મત્વમેં – મિથ્યા બને ..૧૧૯..
પુદ્ગલદરવ જો કર્મપરિણત, નિયમસે કર્મ હિ બને .
જ્ઞાનાવરણઇત્યાદિપરિણત, વો હિ તુમ જાનો ઉસે ..૧૨૦..
૧૯૬