ગાથાર્થ : — [ઇદમ્ પુદ્ગલદ્રવ્યમ્ ] યહ પુદ્ગલદ્રવ્ય [જીવે ] જીવમેં [સ્વયં ] સ્વયં [બદ્ધં ન ] નહીં બઁધા [કર્મભાવેન ] ઔર કર્મભાવસે [સ્વયં ] સ્વયં [ન પરિણમતે ] નહીં પરિણમતા [યદિ ] યદિ ઐસા માના જાયે [તદા ] તો વહ [અપરિણામી ] અપરિણામી [ભવતિ ] સિદ્ધ હોતા હૈ; [ચ ] ઔર [કાર્મણવર્ગણાસુ ] કાર્મણવર્ગણાએઁ [કર્મભાવેન ] ક ર્મભાવસે [અપરિણમમાનાસુ ] નહીં પરિણમતી હોનેસે, [સંસારસ્ય ] સંસારકા [અભાવઃ ] અભાવ [પ્રસજતિ ] સિદ્ધ હોતા હૈ [વા ] અથવા [સાંખ્યસમયઃ ] સાંખ્યમતકા પ્રસંગ આતા હૈ
ઔર [જીવઃ ] જીવ [પુદ્ગલદ્રવ્યાણિ ] પુદ્ગલદ્રવ્યોંકો [કર્મભાવેન ] ક ર્મભાવસે [પરિણામયતિ ] પરિણમાતા હૈ ઐસા માના જાયે તો યહ પ્રશ્ન હોતા હૈ કિ [સ્વયમ્ અપરિણમમાનાનિ ] સ્વયં નહીં પરિણમતી હુઈ [તાનિ ] ઉન વર્ગણાઓંકો [ચેતયિતા ] ચેતન આત્મા [કથં નુ ] કૈસે [પરિણામયતિ ] પરિણમન કરા સક તા હૈ ? [અથ ] અથવા યદિ [પુદ્ગલમ્ દ્રવ્યમ્ ] પુદ્ગલદ્રવ્ય [સ્વયમેવ હિ ] અપને આપ હી [કર્મભાવેન ] ક ર્મભાવસે [પરિણમતે ] પરિણમન કરતા હૈ ઐસા માના જાયે, તો [જીવઃ ] જીવ [કર્મ ] ક ર્મકો અર્થાત્ પુદ્ગલદ્રવ્યકો [કર્મત્વમ્ ] ક ર્મરૂપ [પરિણામયતિ ] પરિણમન કરાતા હૈ [ઇતિ ] યહ કથન [મિથ્યા ] મિથ્યા સિદ્ધ હોતા હૈ
[નિયમાત્ ] ઇસલિયે જૈસે નિયમસે [કર્મપરિણતં ] ક ર્મરૂપ (કર્તાકે કાર્યરૂપસે) પરિણમિત [પુદ્ગલમ્ દ્રવ્યમ્ ] પુદ્ગલદ્રવ્ય [કર્મ ચૈવ ] ક ર્મ હી [ભવતિ ] હૈ [તથા ] ઇસીપ્રકાર [જ્ઞાનાવરણાદિપરિણતં ] જ્ઞાનાવરણાદિરૂપ પરિણમિત [તત્ ] પુદ્ગલદ્રવ્ય [તત્ ચ એવ ] જ્ઞાનાવરણાદિ હી હૈ [જાનીત ] ઐસા જાનો .