યતો હ્યજ્ઞાનમયાદ્ભાવાદ્યઃ કશ્ચનાપિ ભાવો ભવતિ સ સર્વોઽપ્યજ્ઞાનમયત્વમનતિ- વર્તમાનોઽજ્ઞાનમય એવ સ્યાત્, તતઃ સર્વે એવાજ્ઞાનમયા અજ્ઞાનિનો ભાવાઃ . યતશ્ચ જ્ઞાનમયાદ્ભાવાદ્યઃ કશ્ચનાપિ ભાવો ભવતિ સ સર્વોઽપિ જ્ઞાનમયત્વમનતિવર્તમાનો જ્ઞાનમય એવ સ્યાત્, તતઃ સર્વે એવ જ્ઞાનમયા જ્ઞાનિનો ભાવાઃ .
અથૈતદેવ દૃષ્ટાન્તેન સમર્થયતે — [ભાવઃ ] ભાવ [જાયતે ] ઉત્પન્ન હોતા હૈ, [તસ્માત્ ] ઇસલિયે [અજ્ઞાનિનઃ ] અજ્ઞાનીકે [ભાવાઃ ] ભાવ [અજ્ઞાનમયાઃ ] અજ્ઞાનમય હી હોતે હૈં .
ટીકા : — વાસ્તવમેં અજ્ઞાનમય ભાવમેંસે જો કોઈ ભાવ હોતા હૈ વહ સબ હી અજ્ઞાનમયતાકા ઉલ્લંઘન ન કરતા હુઆ અજ્ઞાનમય હી હોતા હૈ, ઇસલિયે અજ્ઞાનીકે સભી ભાવ અજ્ઞાનમય હોતે હૈં . ઔર જ્ઞાનમય ભાવમેંસે જો કોઈ ભી ભાવ હોતા હૈ વહ સબ હી જ્ઞાનમયતાકા ઉલ્લંઘન ન કરતા હુઆ જ્ઞાનમય હી હોતા હૈ, ઇસલિયે જ્ઞાનીકે સભી ભાવ જ્ઞાનમય હોતે હૈં .
ભાવાર્થ : — જ્ઞાનીકા પરિણમન અજ્ઞાનીકે પરિણમનસે ભિન્ન હી પ્રકારકા હૈ . અજ્ઞાનીકા પરિણમન અજ્ઞાનમય ઔર જ્ઞાનીકા જ્ઞાનમય હૈ; ઇસલિયે અજ્ઞાનીકે ક્રોધ, માન, વ્રત, તપ ઇત્યાદિ સમસ્ત ભાવ અજ્ઞાનજાતિકા ઉલ્લંઘન ન કરનેસે અજ્ઞાનમય હી હૈં ઔર જ્ઞાનીકે સમસ્ત ભાવ જ્ઞાનજાતિકા ઉલ્લંઘન ન કરનેસે જ્ઞાનમય હી હૈં ..૧૨૮-૧૨૯..
અબ ઇસી અર્થકા કલશરૂપ કાવ્ય કહતે હૈં : —
શ્લોકાર્થ : — [જ્ઞાનિનઃ ] જ્ઞાનીકે [સર્વે ભાવાઃ ] સમસ્ત ભાવ [જ્ઞાનનિર્વૃત્તાઃ હિ ] જ્ઞાનસે રચિત [ભવન્તિ ] હોતે હૈં [તુ ] ઔર [અજ્ઞાનિનઃ ] અજ્ઞાનીકે [સર્વે અપિ તે ] સમસ્ત ભાવ [અજ્ઞાનનિર્વૃત્તાઃ ] અજ્ઞાનસે રચિત [ભવન્તિ ] હોતે હૈં .૬૭.
અબ ઇસી અર્થકો દૃષ્ટાન્તસે દૃઢ કરતે હૈં : —
૨૦૬