ભવતીતિ વિતર્કઃ, તદા પુદ્ગલદ્રવ્યજીવયોઃ સહભૂતહરિદ્રાસુધયોરિવ દ્વયોરપિ કર્મપરિણામાપત્તિઃ . અથ ચૈકસ્યૈવ પુદ્ગલદ્રવ્યસ્ય ભવતિ કર્મત્વપરિણામઃ, તતો રાગાદિજીવાજ્ઞાનપરિણામાદ્ધેતોઃ પૃથગ્ભૂત એવ પુદ્ગલકર્મણઃ પરિણામઃ .
જીવસ્સ દુ કમ્મેણ ય સહ પરિણામા હુ હોંતિ રાગાદી . એવં જીવો કમ્મં ચ દો વિ રાગાદિમાવણ્ણા ..૧૩૯.. એક્કસ્સ દુ પરિણામો જાયદિ જીવસ્સ રાગમાદીહિં .
હોતા હૈ ઉસીપ્રકાર, પુદ્ગલદ્રવ્ય ઔર જીવ દોનોંકે કર્મરૂપ પરિણામકી આપત્તિ આ જાવે . પરન્તુ એક પુદ્ગલદ્રવ્યકે હી કર્મત્વરૂપ પરિણામ તો હોતા હૈ; ઇસલિયે જીવકા રાગાદિ-અજ્ઞાન પરિણામ જો કિ કર્મકા નિમિત્ત હૈ ઉસસે ભિન્ન હી પુદ્ગલકર્મકા પરિણામ હૈ .
ભાવાર્થ : — યદિ યહ માના જાયે કિ પુદ્ગલદ્રવ્ય ઔર જીવદ્રવ્ય દોનોં મિલકર કર્મરૂપ પરિણમતે હૈં તો દોનોંકે કર્મરૂપ પરિણામ સિદ્ધ હો . પરન્તુ જીવ તો કભી ભી જડ કર્મરૂપ નહીં પરિણમ સકતા; ઇસલિયે જીવકા અજ્ઞાનપરિણામ જો કિ કર્મકા નિમિત્ત હૈ ઉસસે અલગ હી પુદ્ગલદ્રવ્યકા કર્મપરિણામ હૈ ..૧૩૭-૧૩૮..
અબ યહ પ્રતિપાદન કરતે હૈં કિ જીવકા પરિણામ પુદ્ગલદ્રવ્યસે ભિન્ન હી હૈ : —
ગાથાર્થ : — [જીવસ્ય તુ ] યદિ જીવકે [કર્મણા ચ સહ ] ક ર્મકે સાથ હી [રાગાદયઃ પરિણામાઃ ] રાગાદિ પરિણામ [ખલુ ભવન્તિ ] હોતે હૈં (અર્થાત્ દોનોં મિલકર રાગાદિરૂપ પરિણમતે હૈં) ઐસા માના જાયે [એવં ] તો ઇસપ્રકાર [જીવઃ કર્મ ચ ] જીવ ઔર ક ર્મ [દ્વે અપિ ] દોનોં